Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (gọi tắt là Liên hiệp Hội Việt Nam) được thành lập năm 1983 theo Quyết định số 121/HĐBT ngày 29/7/1983 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Ngay từ khi mới thành lập, hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội luôn được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Liên hiệp Hội Việt Nam và các hội thành viên, đồng thời cũng là trách nhiệm của trí thức khoa học và công nghệ đóng góp vào quá trình xây dựng và phát triển đất nước.
Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội (TV, PB&GĐXH) là một trong những nhiệm vụ của Liên hiệp Hội Việt Nam và được xác định là nhiệm vụ quan trọng và là thế mạnh đặc biệt của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ hoạt động trong hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam nói chung và Liên hiệp Hội tỉnh Lâm Đồng nói riêng. Do đó, hoạt động TV, PB&GĐXH luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm, thể hiện trong nhiều văn bản, tạo cơ sở chính trị, pháp lý để hoạt động TV, PB&GĐXH ngày càng thuận lợi. Ở nước ta có thể kể đến một số văn bản tiêu biểu cho hoạt động TV, PB&GĐXH:
* Các văn bản của Đảng
Năm 1988, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 35-CT/TW ngày 11/4/1988 về củng cố tổ chức và đẩy mạnh hoạt động của Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam. Chỉ thị 35-CT/TW yêu cầu các bộ, các ngành có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và tạo điều kiện để Liên hiệp Hội gắn các hoạt động của mình với hoạt động của Nhà nước. Đồng thời để Liên hiệp Hội thực hiện được chức năng TV, PB&GĐXH về khoa học kỹ thuật của một Hội quần chúng; các tổ chức quần chúng khác cần phối hợp chặt chẽ với Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam trong các hoạt động phổ biến kiến thức và vận động quần chúng ứng dụng, đưa nhanh các tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất và đời sống.
Sau hơn 4 năm, việc củng cố tổ chức và đẩy mạnh hoạt động của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam theo tinh thần của Chỉ thị số 35-CT/TW, hệ thống tổ chức của Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đã có sự phát triển nhanh chóng. Liên hiệp Hội Việt Nam đã có những hoạt động thiết thực trong việc đoàn kết và động viên đội ngũ các nhà khoa học và công nghệ tích cực tham gia thực hiện đường lối đổi mới của Đảng; góp phần phổ biến và ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất và đời sống; từng bước thiết lập quan hệ hợp tác với nhiều tổ chức khoa học và công nghệ của nước ngoài và các tổ chức quốc tế.
Tuy nhiên, một số vấn đề về tổ chức, quy chế và phương thức hoạt động của Liên hiệp Hội và của các hội chuyên ngành, hội địa phương còn cần được tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện, việc tổ chức các Hội Khoa học và Kỹ thuật ở nhiều tỉnh còn chậm. Ngày 20/11/1992, Ban Bí thư đã ra Thông báo số 37-TB/TW yêu cầu Ban cán sự Đảng Chính phủ lãnh đạo việc thể chế hoá Chỉ thị 35-CT/TW của Ban Bí thư, xây dựng các văn bản cần thiết để vừa hướng dẫn và tạo điều kiện cho các Hội Khoa học và Kỹ thuật hoạt động, vừa tăng cường vai trò quản lý Nhà nước đối với Hội. Trước mắt cần thể chế hoá chức năng TV, PB&GĐXH về khoa học và kỹ thuật của các Hội; đối với các địa phương, nơi nào chưa có tổ chức thì xúc tiến việc thành lập Hội; nơi đã có tổ chức thì cần chỉ đạo việc củng cố và hoạt động để phát huy vai trò của Hội, trong đó có vai trò TV, PB&GĐXH về khoa học và công nghệ ở địa phương.
Trên cơ sở Chỉ thị số 35-CT/TW, Liên hiệp Hội Việt Nam đã phát triển nhanh về tổ chức, có những đóng góp tích cực vào đời sống chính trị, xã hội của đất nước: phát huy trí tuệ của đội ngũ trí thức trong việc tham gia chuẩn bị các văn kiện, Nghị quyết… của Đảng và Nhà nước; trong việc khuyến khích đưa nhanh các tiến bộ khoa học - công nghệ vào sản xuất, phổ biến kiến thức khoa học kỹ thuật, đặc biệt là trong việc tư vấn, phản biện, giám định xã hội về khoa học - công nghệ và kinh tế - xã hội. Uy tín của Liên hiệp Hội và các Hội thành viên ngày một tăng. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển và hoạt động, Liên hiệp Hội và các Hội thành viên còn chưa huy động được sức mạnh trí tuệ của đông đảo trí thức trong nước và trí thức người Việt ở nước ngoài vào công cuộc xây dựng đất nước.
Năm 1998, Bộ Chính trị khóa VIII đã ban hành Chỉ thị 45-CT/TW ngày 11/11/1998 về việc đẩy mạnh hoạt động của Liên hiệp hội Việt Nam, Chỉ thị 45-CT/TW yêu cầu Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cần làm tốt chức năng tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ trong nước và trí thức người Việt ở nước ngoài; TV, PB&GĐXH trong hoạt động khoa học, công nghệ nhằm góp phần thiết thực của Liên hiệp Hội vào công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
Nghị quyết Số 27 ngày 06/8/2008 Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Khóa X khi nói về xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước cũng nhấn mạnh công tác tư vấn phản biện: “Nâng cao nhận thức của các cấp ủy đảng, chính quyền và Mặt trận Tổ quốc về vị trí, vai trò của các hội trí thức, đặc biệt là Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật… trong việc vận động, tập hợp, đoàn kết trí thức ở trong nước và trí thức người Việt Nam ở nước ngoài”.
Đặc biệt, năm 2010, trước thềm Đại hội VI của Liên hiệp Hội Việt Nam, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 16/4/2010 về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Bên cạnh việc ghi nhận các kết quả hoạt động của Liên hiệp Hội Việt Nam, Chỉ thị đã yêu cầu Liên hiệp Hội Việt Nam đổi mới nội dung và phương thức hoạt động nhằm “chủ động tư vấn, phản biện và giám định xã hội trong quá trình xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; các chương trình, dự án, đề án lớn về phát triển khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, kinh tế - xã hội trước khi cấp có thẩm quyền quyết định”. Đồng thời, Chỉ thị số 42-CT/TW cũng yêu cầu tiếp tục: “sửa đổi, bổ sung, ban hành các văn bản pháp luật, các cơ chế, chính sách liên quan đến Liên hiệp Hội Việt Nam,… xây dựng cơ chế hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội,… nhằm bảo đảm môi trường thuận lợi để phát huy sức sáng tạo của trí thức khoa học và công nghệ phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”…
* Các văn bản của Nhà nước: Thể chế hóa các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước ban hành các văn bản quy phạm pháp luật, làm căn cứ pháp lý cho hoạt động TV, PB&GĐXH, cụ thể:
Năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 88/2003NĐ-CP ngày 30/7/2003 quy định về tổ chức, hoạt động và quản lý Hội, theo đó, Hội có nhiệm vụ “Tư vấn, phản biện các vấn đề thuộc phạm vi hoạt động của hội theo đề nghị của các tổ chức, cá nhân; Tham gia ý kiến vào các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến nội dung hoạt động của hội theo qui định của pháp luật. Kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với các vấn đề liên quan tới sự phát triển hội và lĩnh vực hội hoạt động”.
Năm 2010, Chính phủ ban hành Nghị định 45/2010/NĐ-CP ngày 21/4/2015 về tổ chức hoạt động và quản lý Hội, thay thế Nghị định số 88/2003/NĐ-CP, tại khoản 7, Điều 23, Nghị định số 45/2010/NĐ-CP quy định về quyền của Hội “Tham gia chương trình, dự án, đề tài nghiên cứu, tư vấn, phản biện và giám định xã hội theo đề nghị của cơ quan nhà nước”; đồng thời, tại khoản 2, Điều 37 cũng xác định rõ nhiệm vụ quản lý Nhà nước đối với Hội là phải: “Ban hành cơ chế, chính sách để hội tham gia chương trình dự án, đề tài nghiên cứu, tư vấn, phản biện và giám định xã hội…” Tuy nhiên, Nghị định số 45/2010/NĐ-CP của Chính phủ áp dụng chung cho tất cả các Hội và Liên hiệp hội là một trong những hội được điều chỉnh theo Nghị định số 45/2010/NĐ-CP.
Riêng về hoạt động TV, PB&GĐXH phải kể đến Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 30/01/2002 về hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg đã tạo nhiều điều kiện thuận lợi để Liên hiệp Hội Việt Nam huy động sức mạnh trí tuệ của đội ngũ trí thức tham gia vào quá trình xây dựng các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước và thực hiện có hiệu quả các chương trình, đề án, dự án kinh tế - xã hội quan trọng của đất nước. Quyết định quy định:
- Đối tượng thực hiện nhiệm vụ TV, PB&GĐXH là Liên hiệp Hội và các Hội thành viên của Liên hiệp Hội (là các Hội Khoa học và Kỹ thuật ngành Trung ương và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương).
- Đối tượng đặt yêu cầu TV, PB&GĐXH cho Liên hiệp Hội và các Hội thành viên là các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây gọi chung là các cơ quan).
- Đối tượng TV, PB&GĐXH là các chính sách, các chương trình, dự án, đề án về phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục - đào tạo, khoa học, công nghệ và môi trường (gọi chung là đề án) có tính chất phức tạp, ưu tiên, trọng điểm hoặc đa ngành, do các cơ quan xây dựng, thực hiện hoặc trình cấp trên phê duyệt.
- Mục đích của hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội và các Hội thành viên là cung cấp cho các cơ quan đặt yêu cầu TV, PB&GĐXH có thêm các cơ sở, luận cứ khoa học độc lập, khách quan trong việc đề xuất, xây dựng, thẩm định, phê duyệt hoặc thực hiện đề án.
- Tính chất của hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội và các Hội thành viên là không vì lợi nhuận, không phải là hoạt động nghề nghiệp, là sự thể hiện trách nhiệm của đội ngũ trí thức khoa học công nghệ tham gia đóng góp trí tuệ vào các hoạt động của Nhà nước.
Phải nói rằng, đây là lần đầu tiên ở nước ta có một văn bản quy phạm pháp luật quy định về hoạt động TV, PB&GĐXH dành riêng cho việc thực hiện nhiệm vụ của Liên hiệp Hội Việt Nam. Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg chính là cơ sở pháp lý quan trọng để Liên hiệp Hội Việt Nam và các Hội thành viên tổ chức thực hiện hoạt động TV, PB&GĐXH một cách chính thức và bài bản.
Sau hơn 10 năm thực hiện Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg đã thể hiện một số bất cập, vì vậy khi tổ chức tổng kết đánh giá 10 năm thực hiện Chỉ thị số 45-CT/TW, Liên hiệp Hội Việt Nam đã đề xuất kiến nghị việc sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg. Năm 2011, Thủ tướng Chính phủ chính thức giao cho Bộ Khoa học và Công nghệ nghiên cứu đề xuất nội dung mới về hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Việt Nam thay thế Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg. Sau hơn 3 năm nghiên cứu xây dựng và hoàn thiện dự thảo, ngày 14/02/2014 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg về hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Việt Nam cho phù hợp với điều kiện phát triển của đất nước trong tình hình mới. Ví dụ: các thuật ngữ về tư vấn, phản biện, giám định đã được sửa đổi cho phù hợp, theo đó:
Về tài chính hoạt động, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 11/2015/TT-BTC ngày 29/01/2015 hướng dẫn cơ chế tài chính cho hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.
Qua đây cho thấy, cơ sở chính trị - pháp lý, từ Chỉ thị, Nghị Quyết… của Đảng đến các Nghị định, Quyết định… của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã coi TV, PB&GĐXH là chức năng, là nhiệm vụ chính của Liên hiệp Hội; Đảng và Nhà nước ta ngày càng quan tâm đến hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội, đã có những ghi nhận về sự đóng góp của Liên hiệp Hội cho xã hội và đất nước. Với sự quan tâm, ủng hộ của các cơ quan Đảng và Nhà nước, hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Việt Nam và các Hội thành viên ngày càng đi vào nề nếp và đạt được những kết quả đáng ghi nhận.
Ở địa phương Lâm Đồng, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Lâm Đồng được thành lập ngày 05/10/1994 theo quyết định số 674/TC-LHH ngày 08/8/1994 của Hội đồng Trung ương Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Ngày 30/8/1996, Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng đã ban hành Quyết định số 1037QĐ/UB-TC công nhận quy chế tổ chức và hoạt động của Liên hiệp Hội.
Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật của tỉnh Lâm Đồng kể từ khi thành lập đến nay đã nhận thức được vai trò, vị trí tầm quan trọng của công tác TV, PB&GĐXH của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Lâm Đồng luôn bám sát các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, chấp hành Điều lệ của Liên hiệp Hội Việt Nam, thực hiện nghiêm túc Điều lệ của Liên hiệp Hội tỉnh Lâm Đồng trong việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ TV, PB&GĐXH tại địa phương.
Để thực hiện nhiệm vụ này, sau khi Chính phủ ban hành Quyết định 22/2002/QĐ-TTg ngày 30/01/2002 về hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Lâm Đồng đã tham mưu cho UBND tỉnh Lâm Đồng ban hành Quyết định số 3297/QĐ-UBND ngày 17/11/2006 quy định hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật của tỉnh làm cơ sở triển khai thực hiện nhiệm vụ TV, PB&GĐXH. Nhờ đó, hoạt động TV, PB&GĐXH của tỉnh đi vào nền nếp hơn.
Khi triển khai thực hiện Quyết định 14/2014/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, UBND tỉnh Lâm Đồng ban hành văn bản 1999/UBND-VX ngày 21/4/2015 về việc thực hiện Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp về khoa học và công nghệ trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng để chỉ đạo Liên hiệp Hội tỉnh Lâm Đồng. Theo đó, Liên hiệp Hội tỉnh Lâm Đồng triển khai thực hiện hoạt động TV, PB&GĐXH theo đúng nội dung của Quyết định 14/2014/QĐ-TTg và Thông tư số 11/2015/TT-BTC về cơ chế tài chính. Trên cơ sở này, Liên hiệp Hội Lâm Đồng đã chủ động tham mưu, xây dựng kế hoạch tư vấn, phản biện, giám định xã hội hàng năm trình UBND tỉnh phê duyệt, tập trung vào các lĩnh vực phát triển Giáo dục và Đào tạo, Khoa học và Công nghệ, chính sách xây dựng đội ngũ trí thức và một số nhiệm vụ trên lĩnh vực khác của đời sống kinh tế - xã hội[1].
Ngày 25/12/2020, Tỉnh ủy Lâm Đồng ban hành văn bản số 144-CV/TU về việc thực hiện Kết luận số 93-KL/TW ngày 20/11/2020 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về việc tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 16/4/2010. UBND Tỉnh Lâm Đồng ban hành văn bản số 10421/UBND-VX1 ngày 29/12/2020 giao Liên hiệp Hội tỉnh Lâm Đồng phối hợp với các sở, ngành liên quan tham mưu đề xuất cấp có thẩm quyền ban hành cơ chế, chính sách phù hợp để phát triển đội ngũ trí thức, thu hút các nhà khoa học, chuyên gia giỏi, người Việt Nam ở trong và ngoài nước tham gia góp phần đưa khoa học và công nghệ trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn; quy định việc đặt hàng của Tỉnh ủy, UBND tỉnh đối với Liên hiệp Hội trong nhiệm vụ TV, PB&GĐXH.
Có thể nói, về cơ sở chính trị - pháp lý làm căn cứ cho Liên hiệp Hội Việt Nam nói chung và Liên hiệp Hội tỉnh Lâm Đồng nói riêng cơ bản đảm bảo, song để hoạt động tư vấn, phản biện, giám định xã hội ngày càng phát triển, đóng góp cho địa phương và đất nước nhiều hơn nữa tôi cũng thống nhất, chúng ta cần hoàn thiện hơn nữa về mặt thể chế đối với hoạt động TV, PB&GĐXH. Cần phải sửa đổi, bổ sung Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg theo hướng quy định cụ thể hơn các nội dung bắt buộc phải có TV, PB&GĐXH (Khoản 1, khoản 2, Điều 3 còn mang tính chung chung); sửa đổi bổ sung Thông tư số 11/2015/TT-BTC đối với hoạt động TV, PB&GĐXH phù hợp với các quy định hiện hành. Về địa phương, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Lâm Đồng cần quan tâm hơn nữa trong việc lãnh đạo, chỉ đạo Liên hiệp Hội đẩy mạnh hơn nữa trong việc nâng số lượng và chất lượng hoạt động TV, PB&GĐXH, góp phần xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Bên cạnh đó, mỗi chuyên gia, các Hội thành viên cũng cần phải chủ động hơn nữa để nâng cao chất lượng hoạt động TV, PB&GĐXH, tham mưu cho Tỉnh ủy, UBND tỉnh Lâm Đồng những vấn đề quan trọng của địa phương để hoạt động tư vấn thực sự là kênh thông tin tin cậy giúp cho các cơ quan ở địa phương Lâm Đồng tham khảo trước khi quyết định các vấn đề quan trọng về chủ trương, chính sách./.
NGUỒN THAM KHẢO
[1] https://lienhiephoilamdong.org.vn/phat-huy-hon-nua-vai-tro-tu-van-phan-bien-cua-doi-ngu-tri-thuc-khoa-hoc-va-cong-nghe-trong-phat-trien-kinh-te-xa-hoi-dia-phuong.html
[1] https://lienhiephoilamdong.org.vn/phat-huy-hon-nua-vai-tro-tu-van-phan-bien-cua-doi-ngu-tri-thuc-khoa-hoc-va-cong-nghe-trong-phat-trien-kinh-te-xa-hoi-dia-phuong.html
Online: 29
Ngày: 1154Tháng: 20781
Tổng: 1207332
