ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC TUYÊN TRUYỀN HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN, PHẢN BIỆN VÀ GIÁM ĐỊNH XÃ HỘI – TIỀM NĂNG CỦA LIÊN HIỆP HỘI LÂM ĐỒNG

Đội ngũ trí thức Việt Nam là lực lượng lao động sáng tạo đặc biệt quan trọng trong tiến trình xây dựng và phát triển đất nước, đặc biệt là trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế, xây dựng kinh tế tri thức, phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Xây dựng đội ngũ trí thức vững mạnh là trực tiếp nâng tầm trí tuệ của dân tộc, sức mạnh của đất nước, nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị.

Trong mọi giai đoạn cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn quan tâm và có các chủ trương, chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài, trong đó có đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ (KH&CN). Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng tiếp tục khẳng định: “Trọng dụng, đãi ngộ thỏa đáng đối với nhân tài, các nhà khoa học và công nghệ Việt Nam có trình độ chuyên môn cao ở trong nước và nước ngoài, nhất là các nhà khoa học đầu ngành, nhà khoa học có khả năng chủ trì các nhiệm vụ khoa học và công nghệ đặc biệt quan trọng. Thật sự tôn trọng, tạo điều kiện nâng cao hiệu quả hoạt động tư vấn, phản biện của chuyên gia, đội ngũ trí thức”. Vì vậy, cùng với nhiệm vụ chuyên môn, hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội (TV, PB&GĐXH) luôn được xác định là một trong những trách nhiệm quan trọng của đội ngũ trí thức KH&CN.  

Với vị trí, vai trò là tổ chức chính trị - xã hội của đội ngũ trí thức KH&CN, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội) được giao trọng trách là đầu mối tổ chức, triển khai, thực hiện các hoạt động TV, PB&GĐXH. Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 16/4/2010 của Bộ Chính trị về “Tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” đã xác định, một trong những nhiệm vụ quan trọng của Liên hiệp Hội là “xây dựng cơ chế hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội; tham gia các dự án, chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội, nhằm bảo vệ môi trường thuận lợi để phát huy sức sáng tạo của trí thức khoa học và công nghệ phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

Ngày 30/1/2002, Thủ tướng chính phủ đã ban hành Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg, về hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam và được chỉnh sửa, bổ sung thay thế bằng Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg, ngày 14/02/2014. Đây là văn bản pháp lý quan trọng giúp tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động TV, PB&GĐXH thời gian qua. Theo đó, hoạt động TV, PB&GĐXH được  hiểu: “Tư vấn” là hoạt động cung cấp tri thức, kinh nghiệm, thông tin, tư liệu cùng với sự phân tích, đánh giá, kiến nghị cho cá nhân hoặc tổ chức có thẩm quyền; “Phản biện” là hoạt động đưa ra nhận xét, đánh giá, phê bình và các khuyến nghị về sự phù hợp của nội dung đề án với mục tiêu và các điều kiện đã quy định hoặc thực trạng đặt ra; “Giám định” là hoạt động xác định tính khoa học, tính thực tiễn, tính khả thi của đề án hoặc một vấn đề, một sự việc cụ thể. Hoạt động TV, PB&GĐXH được thực hiện  trên cơ sở khoa học, thực tiễn, độc lập, khách quan và không vì mục đích lợi nhuận. Nhằm giúp cho Đảng, Nhà nước có thêm thông tin, căn cứ trong việc xây dựng, thẩm định, phê duyệt và quyết định đưa vào thực hiện đối với các vấn đề về đường lối, chủ trương, chính sách quan trọng và những chương trình, dự án lớn về khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, về chính sách xây dựng, phát triển đội ngũ trí thức…

Hoạt động TV, PB&GĐXH là hoạt động quan trọng của hệ thống Liên hiệp Hội. Là nơi tập hợp đông đảo lực lượng cán bộ KH&CN đa ngành, đa lĩnh vực; các chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành để tham gia TV, PB&GĐXH đối với các chương trình, dự án, đề án phát triển kinh tế - xã hội, giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ và môi trường. Trong những năm qua, hoạt động TV, PB&GĐXH của hệ thống Liên hiệp Hội đã từng bước đem lại những kết quả tích cực, được chính quyền và các cơ quan, ban, ngành của tỉnh ghi nhận. 

Nhiệm kỳ 2015 - 2020, Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh đã tập hợp được đông đảo đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ; củng cố, thành lập nhóm chuyên gia đầu ngành gồm các nhà khoa học trên lĩnh vực kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, môi trường… nhằm khơi dậy, phát huy trí tuệ, trách nhiệm, sự cống hiến của đội ngũ chuyên gia, các nhà khoa học trong tham gia đóng góp ý kiến vào các văn kiện, đề án, dự án của tỉnh như: tổ chức tư vấn góp ý dự thảo văn kiện Đại hội Đảng bộ huyện Bảo Lâm; dự thảo lần thứ nhất văn kiện trình Đại hội Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ X; tổ chức thành công Hội nghị tư vấn, phản biện “Điều chỉnh, xây dựng kế hoạch phát triển khoa học công nghệ tỉnh Lâm Đồng 2016-2020”; “Phát triển giáo dục và đào tạo trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng giai đoạn 2016-2020”; Hội thảo tư vấn “Điều chỉnh, bổ sung quy hoạch phát triển khoa học và công nghệ tỉnh Lâm Đồng giai đoạn 2016-2020 và định hướng đến năm 2030”; Hội thảo khoa học tư vấn “Đề xuất các giải pháp phòng, chống ùn tắc giao thông tại thành phố Đà Lạt”; Hội thảo khoa học tư vấn về “Giải pháp khôi phục và bảo tồn các giá trị truyền thống văn hóa của các dân tộc bản địa tại Lâm Đồng”; “Nghiên cứu những tác động của việc sản xuất rau, hoa trong nhà màng, nhà kính đến môi trường, khí hậu và cảnh quan của Thành phố Đà Lạt; đề xuất các giải pháp khắc phục, điều chỉnh nhằm đảm bảo cho ngành sản xuất rau, hoa phát triển một cách bền vững”; “Ứng dụng công nghệ 4.0 vào sản xuất nông nghiệp công nghệ cao”; “Giải pháp tổng thể quản lý nguồn thải nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường nguồn nước chảy vào thác Cam Ly”; “Thực trạng đạo đức, lối sống của học sinh hiện nay và những giải pháp khắc phục”; Hội thảo tư vấn về “Các chương trình trọng tâm trong dự thảo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020-2025”; tư vấn về “Tác động của kinh tế thị trường đối với y đức và một số giải pháp nâng cao y đức của đội ngũ cán bộ y tế Lâm Đồng”. Đồng thời, Liên hiệp Hội cũng đã tổ chức lấy ý kiến góp ý của các sở, ban ngành về các nhiệm vụ TV, PB&GĐXH trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội của tỉnh, của địa phương trong năm 2020 và những năm tiếp theo.

Những kết quả của hoạt động TV, PB&GĐXH trên đã góp phần không nhỏ vào việc hoạch định các chủ trương, đường lối, các cơ chế, chính sách cũng như góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội chung của tỉnh.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động TV, PB&GĐXH của tỉnh trong những năm qua vẫn còn gặp không ít khó khăn như:  

 Mặc dù cơ chế chính sách, các văn bản hướng dẫn về hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp các Hội KH&KT đã khá đồng bộ; song do một số cơ quan, đơn vị còn chưa nhận thức đầy đủ về mục đích của hoạt động TV, PB&GĐXH là nhằm cung cấp cho các cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức đặt yêu cầu TV, PB&GĐXH để có thêm cơ sở, luận cứ khoa học độc lập, khách quan trong việc đề xuất, xây dựng, thẩm định, phê duyệt để thực hiện có hiệu quả đối với các cơ chế, chính sách, các chương trình, đề án, dự án trong thực tiễn; nên còn chưa chủ động phối hợp đề xuất, kiến nghị xem xét tư vấn, phản biện đối với các nhiệm vụ thuộc diện bắt buộc phải có ý kiến tư vấn, phản biện của Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh. 

 Các ủy viên Ban chấp hành Liên hiệp Hội hoạt động chủ yếu là kiêm nhiệm, còn dành ít thời gian tham gia đề xuất, triển khai các nhiệm vụ tư vấn, phản biện; việc góp ý, phản biện các chủ trương, chính sách còn ít; góp ý, phản biện trên các lĩnh vực về khoa học, xã hội nhân văn, lý luận chính trị, văn hóa, môi trường chưa nhiều; mới chú trọng đến mảng tư vấn, phản biện, chưa quan tâm nhiều đến mảng giám định xã hội; kinh phí dành cho hoạt động của Liên hiệp hội nói chung và dành cho hoạt động TV, PB&GĐXH nói riêng còn hết sức hạn hẹp, chưa đáp ứng được so với yêu cầu nhiệm vụ.

Để hoạt động TV, PB&GĐXH ngày càng trở thành một nhiệm vụ quan trọng của đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, góp phần tích cực vào việc xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật và thực hiện có hiệu quả các dự án phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, thiết nghĩ Liên hiệp Hội cần phải tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, là cầu nối để tập hợp đông đảo đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ, các chuyên gia giỏi, đầu ngành để phát huy hết tiềm năng, sức sáng tạo và sự cống hiến của họ cho hoạt động TV, PB&GĐXH. 

Đối với các cấp, các ngành cũng cần tập trung làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến các văn bản quy định hiện hành của Nhà nước về hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp các Hội KH&KT, làm cho các tổ chức, cá nhân có liên quan thống nhất cao về mục đích, hiệu quả, sự cần thiết cần có tư vấn, phản biện đối với các chương trình, dự án trọng tâm, trọng điểm trước khi trình cấp có thẩm quyền quyết định. Theo đó, nội dung thông tin, tuyên truyền cần tập trung vào những nội dung sau:

1. Tuyên truyền để các tổ chức, cá nhân nhận thức được: trí thức KH&CN đóng vai trò động lực thúc đẩy việc nâng cao dân trí bằng nỗ lực khai sáng, quảng bá thông tin, phổ biến kiến thức KH&CN, trí thức hóa về KH&CN trong Nhân dân và trong đời sống xã hội. Đội ngũ trí thức KH&CN chính là lực lượng tiên phong trong thúc đẩy đổi mới tư duy, xây dựng phong cách tư duy khoa học, phát triển lý luận, gây dựng nền học thuật tiên tiến của nước nhà.

2. Tuyên truyền để các tổ chức, cá nhân thấy rõ vai trò to lớn của trí thức KH&CN trong việc phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng nhân tài khoa học cho dân tộc, đặc biệt là đào tạo, gây dựng các tài năng khoa học trong thế hệ trẻ, phát triển những tài năng sáng tạo, có nhân cách trung thực, có hoài bão lớn và bản lĩnh đủ sức xây dựng nền khoa học hiện đại của Việt Nam nói chung và của Lâm Đồng nói riêng trong thế kỷ XXI.

3. Đội ngũ trí thức KH&CN giải quyết những vấn đề KH&CN trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hiện đại hoá xã hội, làm chủ những thành tựu KH&CN tiên tiến của thế giới và trong nước, góp sức giải quyết thành công các nhiệm vụ, mục tiêu phát triển KH&CN, phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, của địa phương.

4. Trí thức KH&CN đem tài năng sáng tạo, nhiệt huyết, trách nhiệm của mình vào việc xây dựng các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước; chủ động phát triển giáo dục và đào tạo, phát triển KH&CN. Đặc biệt, trí thức khoa học xã hội - nhân văn và lý luận góp phần đắc lực vào việc khoa học hoá, hiện đại hoá hoạt động lãnh đạo, quản lý. 

5. Trí thức KH&CN thể hiện vai trò trong tham mưu, tư vấn, phản biện và giám định xã hội, góp phần quan trọng trong việc xây dựng đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước, nâng cao chất lượng, hiệu quả thực hiện các đề án, dự án phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, địa phương. 

6. Tuyên truyền để các cấp, các ngành, các tổ chức, cá nhân nhận thức rõ trách nhiệm trong hoạt động TV, PB&GĐXH. Tạo môi trường dân chủ, khuyến khích tìm tòi, sáng tạo, phát huy trí tuệ của các tổ chức và cá nhân; thu hút đông đảo chuyên gia, trí thức ở nhiều ngành, lĩnh vực khác nhau, chủ động TV, PB&GĐXH nhằm góp phần xây dựng cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc hoạch định và thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước, các chiến lược, quy hoạch, các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, các dự án quan trọng. Tôn trọng sự tự do sáng tạo của trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, bảo đảm kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động TV, PB&GĐXH; bảo đảm tính khoa học, thực tiễn, độc lập, khách quan trong những nội dung báo cáo TV, PB&GĐXH...  

7. Cơ quan Liên hiệp Hội cần thực hiện tốt hơn nữa công tác đoàn kết, tập hợp đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ có kinh nghiệm chuyên môn và quản lý thuộc các thành phần kinh tế, đang làm việc hoặc đã nghỉ hưu, có tâm huyết để khuyết khích tham gia TV, PB&GĐXH. Tập trung các vấn đề như rà soát, xây dựng cơ sở dữ liệu ngân hàng chuyên gia trên các lĩnh vực ngành nghề, trình độ chuyên môn và sở trường của đội ngũ trí thức trong tỉnh. Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan Trung ương, các tỉnh lân cận, xây dựng danh mục nhóm chuyên gia, các nhà khoa học có uy tín, để thuận lợi cho quá trình lựa chọn chuyên gia phản biện đối với các nhiệm vụ phản biện cụ thể. Thực hiện tốt vai trò đoàn kết, điều hòa và củng cố các Hội thành viên thuộc hệ thống Liên hiệp Hội, vận động thành lập thêm các Hội KH&KT chuyên ngành; xây dựng các diễn đàn khoa học, các hội thảo theo chủ đề đối với những vấn đề dư luận xã hội đang quan tâm, gắn với các nội dung, chương trình của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh… thông qua hệ thống website của cơ quan Liên hiệp Hội hoặc diễn đàn trực tiếp để đội ngũ trí thức, các chuyên gia, các nhà khoa học trong và ngoài tỉnh có thể trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm về những vấn đề quan tâm; hàng năm cần chủ động phối hợp chặt chẽ với các ngành liên quan rà soát, tổng hợp kế hoạch nhiệm vụ và dự toán kinh phí TV, PB&GĐXH đối với các chương trình, dự án trọng tâm, trọng điểm thuộc diện bắt buộc phải có tư vấn, phản biện gửi Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính thống nhất trình Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt và giao chung vào dự toán của đơn vị theo quy định của Luật ngân sách nhà nước để đảm bảo tính chủ động trong quá trình tổ chức thực hiện nhiệm vụ tư vấn, phản biện.

Để thực hiện hiệu quả những nội dung nêu trên thì công tác tuyên truyền luôn phải đi trước một bước, đóng vai trò khai sáng, mở đường để nâng cao nhận thức của các tổ chức, cá nhân thấy rõ sự cần thiết, tầm quan trọng của hoạt động TV, PB&GĐXH, từ đó tạo sự đồng thuận trong việc triển khai thực hiện. Đồng thời, Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò là hạt nhân tập hợp đoàn kết và phát huy sức sáng tạo của đội ngũ trí thức KH&CN Việt Nam, góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển tiềm lực KH&CN quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh; bồi dưỡng kỹ năng, nâng cao nghiệp vụ chuyên môn, hỗ trợ chuyên gia, phát huy cao nhất trí tuệ, sức sáng tạo của đội ngũ trí thức; thực hiện tốt chức năng TV, PB&GĐXH vì lợi ích cộng đồng./.