GÓP NHẶT ĐÔI ĐIỀU VỀ TÍNH HIỆU QUẢ CỦA HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN PHẢN BIỆN

GÓP NHẶT ĐÔI ĐIỀU VỀ TÍNH HIỆU QUẢ CỦA HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN PHẢN BIỆN

                             PGS.TS Nguyễn Mộng Sinh

 Nguyên Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Lâm Đồng

Trước hết, xin được bàn luận chút ít về “tư vấn, phản biện” một vài cách tiếp cận sau đây có thể đáng lưu ý.

Một là, không nên coi tư vấn, phản biện (TVPB) là cái gì đó quá phức tạp, phải được thực hiện một cách có tổ chức, bài bản, nghiêm túc, thận trọng. Nên nhìn nhận nó nhẹ nhàng hơn, đơn giản hơn như là phần không thiếu được trong hoạt động tư duy, suy nghĩ, cảm nhận của mỗi con người không phân biệt lớn bé, già trẻ, giàu nghèo, sang hèn, địa vị, trách nhiệm và nghĩa vụ xã hội. Vì mỗi con người là một cá thể sống đơn tri, độc đáo, không ai giống ai và do đó qua việc tiếp xúc, cảm nhận, suy tư, lý giải mọi hiện tượng của thế giới xung quanh luôn có chính kiến của riêng mình, luôn mong muốn được bộc lộ ra, được trao đổi, chia sẻ, đàm đạo, thảo luận với những người khác. Vì thế, có thể coi một lời trần tình, một lời nhận xét, góp ý, trao đổi được nói hoặc viết ra đều mang ý nghĩa TVPB.

Hai là, nên coi hoạt động TVPB là một trong những hoạt động mang tính bản năng của con người, luôn tồn tại, luôn xảy ra, luôn được thực hiện mà không chờ đợi sự góp ý, yêu cầu, “đặt hàng”, thúc ép của một ai đó, một tổ chức nào đó. Có một nguyên lý, một quy luật vĩnh hằng chi phối toàn bộ các hoạt động của vũ trụ, của thiên nhiên cũng như toàn bộ tiến trình phát triển, vận động và tồn tại của xã hội loài người, đó là nguyên lý Âm – Dương, một chân lý khách quan cho tất cả các hệ vật chất và tinh thần. Nó là nguyên nhân tạo ra nhu cầu TVPB. 

“Âm – Dương” được thừa nhận như hai mặt đối lập mà thống nhất, hầu như nằm trong nền tảng của bản chất các mối quan hệ, tương tác phụ thuộc lẫn nhau và vì thế nó đặt nền móng cho vô vàn các quy luật, quy tắc được tìm thấy, được sử dụng trong quá khứ, trong hiện tại và chắc chắn sẽ được khám phá, phát hiện trong tương lai. Tỷ như quy luật bù trừ, quy luật cân bằng, quy luật chi phối… hoặc quy tắc đối phó, quy tắc gia giảm, quy tắc hòa giải… Nó thể hiện một cách bao trùm các đặc tính của thiên nhiên, của sự vật, sự kiện, của con người trong động thái, hành động, trong quan hệ xử thế, giao tiếp…

Nguyên lý “Âm – Dương” luôn đồng hành trong vô số các cặp phạm trù mà con người sử dụng trong ngôn ngữ của mình như “sáng – tối”, “phải – trái”, “đúng – sai”, “tốt – xấu”, “thiện – ác”, “trước – sau”, “bạn – thù”… Nó cho người ta nhận thức được rằng không nên tuyệt đối hóa bất kỳ một nhận định, quy kết, kết luận cho một hiện tượng được quan sát, cho một vấn đề được xem xét nào cả.

Nếu đồng tình với cách thức tiếp cận trên đây thì việc quản lý, tổ chức, thực hiện hoạt động TVPB của Liên hiệp các Hội KH&KT nói chung và Lâm Đồng nói riêng sẽ phải khác đi, phải đổi thay ít nhiều so với trước nhằm làm cho hoạt động này sôi động hơn, có ích hơn và hiệu quả hơn.

Điều cần được nhất trí khẳng định trước tiên đó là coi “tư phấn, phản biện” là một trong những nhiệm vụ cốt lõi, một trong những hoạt động đặc thù đậm nét và cũng có thể là quan trọng nhất của Liên hiệp các Hội KH&KT, tổ chức chính trị - xã hội của lực lượng trí thức khoa học công nghệ Việt Nam. Đó phải là mối quan tâm thường trực, công việc thường xuyên của tổ chức này. Vì vậy, bản thân Liên hiệp Hội cần chủ động, bền bỉ, tích cực tổ chức, triển khai thực hiện mà không chờ đợi, yêu cầu, đòi hỏi của xã hội, của cấp trên, của các mắt xích trong hệ thống quản lý Nhà nước. Tự Liên hiệp Hội phải gầy dựng, nuôi dưỡng, vận hành môi trường sống, môi trường sinh thái bền vững cho hoạt động “tư vấn, phản biện” dựa trên tâm huyết, trí tuệ, năng lực và ý thức trách nhiệm của toàn bộ đội ngũ.  

Liên hiệp Hội cần nhắc nhở, động viên, giục giã các tổ chức thành viên thuộc Liên hiệp Hội triển khai thực hiện hoạt động này và tương thích với chức năng, nhiệm vụ của các tổ chức thành viên. Mặt khác, Liên hiệp Hội chủ động kết nối, huy động các tổ chức thành viên liên quan tham gia đóng góp, chia sẻ quan điểm, nhận xét, bình luận đối với những vấn đề có tính tổ hợp, đụng chạm đến nhiều lĩnh vực để có được một tầm nhìn chung. Có rất nhiều hình thức để tập hợp ý kiến anh chị em trí thức, từ cách sử dụng “lời nói không mất tiền mua” được thể hiện dưới dạng mời đồng nghiệp ghé qua trụ sở Hội vào thời điểm thích hợp nào đó để trao đổi, hoặc qua điện thoại, qua hộp thư điện tử cho đến việc tổ chức tọa đàm, hội thảo, hội nghị…

Được biết, Thường trực và Cơ quan Liên hiệp các Hội KH&KT của tỉnh đã bỏ công sức lập Ngân hàng dữ liệu các chuyên gia, nhà giáo, nhà khoa học đang sống, làm việc hoặc nghỉ hưu để khai thác sử dụng phục vụ hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội. Danh sách được lập đã khá lâu nhưng hầu như vẫn chưa có một động thái nào, một cơ hội nào cho thấy việc làm này đã mang lại những kết quả thiết thực. Phải chăng cũng cần suy nghĩ về điều đó.

Có cảm nhận là nhiều anh chị em trí thức Lâm Đồng mong muốn có một diễn đàn trí thức để được nói lên, được chia sẻ, được trình bày, trao đổi, thảo luận về tất cả các vấn đề nằm trong mối quan tâm, tầm ngắm, suy ngẫm và suy tư của họ một cách công khai, chính thức. Mong rằng đề xuất này nhận được sự ủng hộ và sẽ được thực hiện.

Môi trường sinh thái cho TVPB đòi hỏi tương tác mật thiết hai chiều giữa nói và nghe, giữa cho và nhận, giữa người cung cấp thông tin và người nhận thông tin, cũng như bản thân mối quan hệ hai chiều giữa tư vấn và phản biện. Việc thiết lập, sử dụng, củng cố và duy trì các mối quan hệ hai chiều này chỉ có thể dựa trên sự thấu cảm, sự tôn trọng, sự chân thành và trên hết là cái tâm của những người có liên quan./.