KINH NGHIỆM TRONG HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN, PHẢN BIỆN VÀ GIÁM ĐỊNH XÃ HỘI CỦA LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT TỈNH BÌNH THUẬN

1. Tình hình triển khai hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Bình Thuận

Công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội (TV, PB&GĐXH) là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Bình Thuận. Trong thời gian qua, Liên hiệp Hội Bình Thuận đã tập hợp được các nhà khoa học có nhiều kinh nghiệm, hiểu biết sâu về chuyên môn để thực hiện nhiệm vụ TV, PB&GĐXH. Từ đó số lượng các dự án, đề án, chương trình, chính sách, kế hoạch, quy hoạch (gọi chung là đề án) được Liên hiệp hội thực hiện TV, PB&GĐXH ngày càng nhiều, chất lượng TV, PB&GĐXH ngày càng được nâng lên. Các ý kiến TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội nêu ra đều được chủ đầu tư, đơn vị tư vấn tiếp thu để điều chỉnh, bổ sung, hoàn chỉnh đề án; đồng thời, cũng đã cung cấp cho Ủy ban nhân dân tỉnh, chủ đầu tư và các ngành hữu quan có thêm thông tin, luận cứ khoa học và thực tiễn có tính độc lập, khách quan để xem xét trong quá trình thẩm định hoặc quyết định phê duyệt các đề án.

Hiện nay, để triển khai công tác TV, PB&GĐXH, Liên hiệp Hội Bình Thuận thực hiện theo quy trình sau:

Bước 1. Xây dựng kế hoạch TV, PB&GĐXH hàng năm:

Hàng năm, căn cứ vào chương trình, kế hoạch thực hiện nhiệm vụ của UBND tỉnh và của các Sở, Ban, ngành, các huyện, thành phố, thị xã thuộc tỉnh; Liên hiệp Hội tỉnh nghiên cứu, xem xét chọn lựa các đề án thỏa mãn điều kiện, tiêu chí phải thực hiện TV, PB&GĐXH đã được tỉnh ban hành; sau đó phối hợp với Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính và chủ đầu tư thống nhất danh mục các đề án cần thực hiện TV, PB&GĐXH trong năm để tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch nhiệm vụ TV, PB&GĐXH trong năm của Liên hiệp Hội.

Bước 2. Thống nhất đề cương và kinh phí TV, PB&GĐXH:

Căn cứ kế hoạch TV, PB&GĐXH đã được UBND tỉnh phê duyệt, Liên hiệp Hội chủ động phối hợp với chủ đầu tư và đơn vị tư vấn để xây dựng đề cương và dự toán kinh phí TV, PB&GĐXH đề án, thực hiện các thủ tục cần thiết để triển khai thực hiện TV, PB&GĐXH đề án. 

Bước 3. Chọn lựa chuyên gia TV, PB&GĐXH:

Liên hiệp Hội họp “Hội đồng tư vấn thực hiện nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội” (gọi tắt là Hội đồng Tư vấn)^[1] để xem xét chọn lựa các thành viên tham gia TV, PB&GĐXH có liên quan đến các đề án. Sau khi chọn lựa được chuyên gia, Liên hiệp Hội quyết định thành lập “Hội đồng tư vấn, phản biện và giám định xã hội” (gọi tắt là Hội đồng Phản biện) của đề án khoảng 10 thành viên (tùy thuộc quy mô và mức độ phức tạp của từng đề án) là các chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài tỉnh. 

Bước 4. Triển khai công tác TV, PB&GĐXH:

Họp Hội đồng Phản biện của đề án (đã thành lập ở bước 3) để triển khai công tác TV,PB&GĐXH bao gồm các nội dung: thống nhất đề cương và dự toán kinh phí; tiến độ thực hiện; cung cấp các hồ sơ, tài liệu có liên quan đến nội dung đề án cho các thành viên của Hội đồng; thời gian thực hiện TV, PB&GĐXH đề án phục thuộc vào mức độ, thông thường thời gian thực hiện khoảng 3 đến 04 tuần. 

Bước 5. Xây dựng báo cáo TV, PB&GĐXH cá nhân:

Các thành viên Hội đồng Phản biện tự nghiên cứu tài liệu đã được cung cấp kết hợp tài liệu sẵn có hoặc tra cứu từ các nguồn khác để xác định nội dung TV, PB&GĐXH và xây dựng báo cáo TV, PB&GĐXH của cá nhân. Yêu cầu ý kiến TV, PB&GĐXH  nêu ra phải đảm bảo tính khách quan, trung thực, có lập luận, luận cứ khoa học, độc lập khách quan, đảm bảo tính pháp lý; sau đó gửi báo cáo TV, PB&GĐXH cho tổ thư ký.

Bước 6. Dự thảo báo cáo tổng hợp TV, PB&GĐXH:

Thư ký Hội đồng Phản biện có nhiệm vụ căn cứ các báo cáo TV, PB&GĐXH của từng cá nhân để chọn lọc và xây dựng dự thảo báo cáo tổng hợp TV, PB&GĐXH của Hội đồng Phản biện đề án.

Bước 7. Tổ chức hội thảo báo cáo tổng hợp TV, PB&GĐXH đề án:

Sau khi xây dựng xong dự thảo báo cáo tổng hợp đề án, Thư ký Hội đồng trình bày dự thảo báo cáo tổng hợp TV, PB&GĐXH tại cuộc họp gồm các thành viên Hội đồng phản biện, chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, các phòng ban chuyên môn để có ý kiến trao đổi, thảo luận và đi đến thống nhất đối với các nội dung của báo cáo tổng hợp TV, PB&GĐXH đề án. 

Bước 8. Hoàn chỉnh báo cáo tổng hợp TV, PB&GĐXH:

Trên cơ sở ý kiến trao đổi thảo luận đã được thống nhất, Thư ký Hội đồng tiếp tục hoàn chỉnh lại bản báo cáo tổng hợp của Hội đồng Phản biện để bàn giao kết quả cho chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và gửi đến các cơ quan chức năng có liên quan.

Bước 9. Bàn giao sản phẩm:

Căn cứ kế hoạch TV, PB&GĐXH giữa Liên hiệp Hội và chủ đầu tư, Liên hiệp Hội bàn giao bản báo cáo tổng hợp chính thức cho chủ đề án để tiếp tục nghiên cứu chỉnh sửa, bổ sung và hoàn chỉnh đề án.

Bước 10. Tham gia Hội đồng thẩm định đề án:

Thông thường, Hội đồng thẩm định đề án của tỉnh có thành viên là Liên hiệp Hội. Căn cứ vào nội dung đã tư vấn, phản biện, ý kiến tiếp thu giải trình của đơn vị tư vấn và chủ đầu tư, nội dung bản đề án đã chỉnh sửa, bổ sung, hoàn chỉnh sau khi có ý kiến chính thức của Hội đồng TV, PB&GĐXH, thành viên tham gia Hội đồng thẩm định sẽ xem xét có ý kiến tại Hội đồng thẩm định.

2. Kết quả đạt được

Để tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động TV, PB&GĐXH, Liên hiệp Hội Bình Thuận đã chủ động phối hợp với các Sở, ngành, địa phương có liên quan để tham mưu Tỉnh ủy, UBND tỉnh ban hành nhiều văn bản chỉ đạo và triển khai thực hiện như: Kế hoạch 43/KH-TU ngày 28/3/2005 của Tỉnh ủy; Quyết định số 34/2011/QĐ-UBND ngày 09/11/2011; Quyết định số 1143/QĐ-UBND ngày 14/6/2012 của Ủy ban nhân dân tỉnh… và hiện tại Liên hiệp Hội Bình thuận đang áp dụng Quyết định số 49/2014/QĐ-UBND ngày 29/10/2014 về Quy định hoạt động TV, PB&GĐXH theo Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg ngày 14/02/2014 của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định số 02/QĐ-UBND ngày 05/01/2016 về việc thực hiện cơ chế tài chính cho hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Bình Thuận. 

Bên cạnh đó, để quá trình thực hiện công tác này được thuận lợi, đảm bảo quy trình và chất lượng, chúng tôi đã tiến hành thành lập “Hội đồng Tư vấn thực hiện nhiệm vụ tư vấn, phản biện và giám định xã hội” thuộc Liên hiệp Hội (Hội đồng Tư vấn) với 04 nhiệm vụ chính là: tư vấn về xây dựng kế hoạch thực hiện nhiệm vụ TV, PB&GĐXH các đề án^[2]; xem xét, chọn lựa, đề xuất các thành viên tham gia Hội đồng TV, PB&GĐXH đối với từng đề án^[3]; xem xét nội dung đề cương và kinh phí thực hiện TV, PB&GĐXH đối với từng đề án^[4]; đánh giá chất lượng, hiệu quả của hoạt động TV, PB&GĐXH hàng năm^[5].   

Từ các kế hoạch, Quyết định nêu trên, công tác TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Bình Thuận đã được thực hiện thuận lợi, từng bước đi vào nề nếp, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn; số lượng và chất lượng các đề án, dự án, quy hoạch được phản biện ngày càng được nâng lên. Tính từ năm 2005 cho đến nay Liên hiệp Hội Bình Thuận đã thực hiện phản biện được 65 đề án, dự án, quy hoạch cấp tỉnh và huyện đảm bảo chất lượng và yêu cầu đặt ra với tổng kinh phí thực hiện là 2.5 tỷ đồng.

 Tuy nhiên, hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Bình Thuận cũng còn một số tồn tại, hạn chế, đó là:

- Việc xây dựng kế hoạch thực hiện tư vấn, phản biện hàng năm đôi khi còn bị động, đòi hỏi Liên hiệp Hội phải rất cố gắng, chủ động tích cực đôn đốc, phối hợp với các sở, ngành, địa phương trong việc thống nhất danh mục các đề án cần thực hiện TV, PB&GĐXH trong năm để đề xuất, tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh xem xét, quyết định.

- Phần lớn các chuyên gia trong tỉnh do bận nhiều công việc chuyên môn, nên thời gian dành để tham gia công tác này còn hạn chế; số lượng các nhà khoa học đầu ngành trong tỉnh, các trường, trung tâm nghiên cứu đóng trên địa bàn tỉnh tham gia chưa nhiều.

- Kinh phí thực hiện TV, PB&GĐXH mới chỉ đủ chi phí tối thiểu nên còn khó khăn; kinh phí chi trả cho các chuyên gia tư vấn, phản biện hiện nay còn thấp, chưa tương xứng nên không kích thích, thu hút được những chuyên gia giỏi, tâm huyết tham gia vào hoạt động này; nhất là việc mời các chuyên gia có trình độ cao ngoài tỉnh.

3. Một số kinh nghiệm:

Từ kết quả đạt được cũng như tồn tại, hạn chế trong hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Bình Thuận thời gian qua, chúng tôi rút ra một số bài học kinh nghiệm sau đây:

Một là, nghiên cứu xây dựng và tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh cụ thể hóa Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg ngày 14/02/2014 của Thủ tướng Chính phủ; trong đó cần quy định thật chi tiết về phạm vi, đối tượng, quy trình, phương thức thực hiện, cơ chế tài chính… để triển khai thực hiện trên địa bàn tỉnh.

Hai là, chủ động trong việc xem xét, chọn lựa các đề án cần thiết phải thực hiện TV, PB&GĐXH; tiến hành trao đổi, thống nhất với các cơ quan có liên quan để đề xuất các tổ chức, cá nhân và cấp có thẩm quyền xem xét chấp thuận thực hiện TV, PB&GĐXH các đề án nói trên. 

Ba là, tăng cường vận động đội ngũ trí thức khoa học công nghệ trong tỉnh; nhất là đối với những chuyên gia giỏi, có chuyên môn cao, nhiều kinh nghiệm thực tiễn và giàu nhiệt huyết tích cực tham gia vào hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp hội.

Bốn là, phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, địa phương trong việc xem xét, đề xuất thực hiện TV, PB&GĐXH đối với các chương trình, kế hoạch, dự án, đề án quan trọng có tác động đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực hoặc có liên quan đến phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh và sản xuất, sinh hoạt của đông đảo nhân dân trên địa bàn; kể cả các đề án, dự án không sử dụng vốn ngân sách.

Năm là, xây dựng và sử dụng tốt dữ liệu chuyên gia có đủ năng lực và điều kiện tham gia thực hiện TV, PB&GĐXH; nghiên cứu sử dụng tốt đội ngũ các nhà khoa học, chuyên gia chuyên ngành có trình độ cao trong Ngân hàng dữ liệu chuyên gia của Liên hiệp Hội Việt Nam.

Sáu là, phát huy tính tích cực, tinh thần trách nhiệm của đội ngũ trí thức trong các hội thành viên, hội viên tập thể và Câu lạc bộ trí thức thuộc Liên hiệp Hội trong việc tham gia hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội./.