MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY MẠNH VÀ PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TỈNH LÂM ĐỒNG

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM ĐẨY MẠNH VÀ PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
TỈNH LÂM ĐỒNG

 

                        Phan Công Du

Giám đốc Trung tâm Ứng dụng Khoa học và Công nghệ Lâm Đồng

 

Trí thức, với tư cách là một tầng lớp xã hội đặc biệt, có một vị trí và vai trò vô cùng quan trọng trong Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Khi khoa học và công nghệ ngày càng trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, vai trò của đội ngũ trí thức nói chung và trí thức khoa học và công nghệ (KH&CN) nói riêng trong sự phát triển của toàn xã hội ngày càng trở nên quan trọng.

Nhận thức được vai trò của đội ngũ trí thức, từ nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng và đánh giá cao những đóng góp to lớn của đội ngũ trí thức trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước, nhất là trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay. Ðảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách để đội ngũ trí thức phát triển nhanh, phát huy vai trò trên mọi lĩnh vực đời sống, xã hội. Ðảng đã ban hành nhiều Nghị quyết, Chỉ thị, nhất là các Nghị quyết chuyên đề về giáo dục và đào tạo, KH&CN, văn hóa và văn nghệ, về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài... Trên cơ sở đó, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách nhằm đào tạo, bồi dưỡng, bố trí sử dụng, tôn vinh trí thức, tạo động lực thúc đẩy sự sáng tạo, cống hiến của đội ngũ trí thức cho sự phát triển của đất nước.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra sâu, rộng, đặc biệt là sự phát triển của công nghệ thông tin và internet, đòi hỏi đội ngũ trí thức phải vừa có đức, vừa có tài, đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển đất nước. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 06/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương khóa X về Xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã khẳng định: “Trong mọi thời đại, tri thức luôn là nền tảng tiến bộ xã hội, đội ngũ trí thức là lực lượng nòng cốt sáng tạo và truyền bá tri thức. Xây dựng đội ngũ trí thức vững mạnh là trực tiếp nâng tầm trí tuệ của dân tộc, sức mạnh của đất nước, nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị. Đầu tư xây dựng đội ngũ trí thức là đầu tư cho phát triển bền vững”.

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng cũng đã khẳng định: “Xây dựng đội ngũ trí thức ngày càng lớn mạnh, có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước. Tôn trọng và phát huy tự do tư tưởng trong hoạt động nghiên cứu, sáng tạo. Trọng dụng trí thức trên cơ sở đánh giá đúng phẩm chất, năng lực và kết quả cống hiến. Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, đãi ngộ và tôn vinh xứng đáng những cống hiến của trí thức. Có cơ chế, chính sách đặc biệt để thu hút nhân tài của đất nước. Coi trọng vai trò tư vấn, phản biện, giám định xã hội của các cơ quan nghiên cứu khoa học trong việc hoạch định đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các dự án phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội”.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần XIII của Đảng đặc biệt quan tâm đến xây dựng đội ngũ trí thức và thu hút nhân tài. Văn kiện Đại hội XIII chỉ rõ: “Xây dựng đội ngũ trí thức ngày càng lớn mạnh, có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới. Có cơ chế phát huy dân chủ, tự do sáng tạo và đề cao đạo đức, trách nhiệm trong nghiên cứu khoa học. Ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng, môi trường làm việc, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo của trí thức. Trọng dụng, đãi ngộ thỏa đáng đối với nhân tài, các nhà khoa học và công nghệ Việt Nam có trình độ chuyên môn cao ở trong nước và nước ngoài, nhất là các nhà khoa học đầu ngành, nhà khoa học có khả năng chủ trì các nhiệm vụ khoa học và công nghệ đặc biệt quan trọng. Thật sự tôn trọng, tạo điều kiện nâng cao hiệu quả hoạt động tư vấn, phản biện của chuyên gia, đội ngũ trí thức”.

Quán triệt sâu sắc quan điểm chỉ đạo của Đảng, những năm qua, các cấp ủy Đảng, chính quyền tỉnh Lâm Đồng luôn xác định KH&CN là một trong những khâu đột phá, nhằm tăng năng suất lao động, tạo ra các sản phẩm hàng hóa đặc trưng, từng bước góp phần hoàn thành Nghị quyết của Trung ương, địa phương. Trong đó, nâng cao chất lượng đội ngũ KH&CN là một trong những nhiệm vụ hàng đầu; vì vậy, đội ngũ trí thức nói chung và trí thức KH&CN nói riêng của tỉnh đã phát triển nhanh cả về số lượng, chất lượng và có những đóng góp quan trọng trong sự nghiệp xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Mặc dù là một tỉnh thuộc khu vực Tây Nguyên, nhưng Lâm Đồng luôn có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, là trung tâm lớn về kinh tế, khoa học, giáo dục của khu vực này. Lâm Đồng là địa phương có thế mạnh và tiềm năng lớn để phát triển kinh tế tri thức. Hiện nay, đội ngũ trí thức trong lĩnh vực KH&CN gần 1.500 người hoạt động trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, KH&CN, y tế, giáo dục và đào tạo, nông nghiệp và phát triển nông thôn, doanh nghiệp…; đây đều là những cán bộ tâm huyết, có năng lực, nhiều trí thức khoa học trẻ đã thể hiện được tính năng động sáng tạo, thích ứng nhanh với tình hình mới.

Đội ngũ trí thức giữ cương vị lãnh đạo đã phát huy tốt vai trò nòng cốt trong công tác lãnh, chỉ đạo và triển khai thực hiện chủ trương, đường lối, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tạo các bước đột phá về nhiều mặt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Đội ngũ trí thức là cán bộ, công chức, viên chức về cơ bản đã đáp ứng được các yêu cầu nhiệm vụ, tích cực tham mưu và thực hiện các chủ trương, cơ chế, chính sách phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh trên địa bàn tỉnh. Nhiều trí thức trẻ thể hiện tính năng động sáng tạo, thích ứng nhanh với kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế. Đội ngũ trí thức trong lĩnh vực KH&CN thường xuyên quan tâm học tập, nâng cao trình độ mọi mặt, đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Đội ngũ trí thức của tỉnh và của các cơ quan Trung ương đóng trên địa bàn tỉnh là lực lượng đi đầu trong các hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và sáng tạo văn học, nghệ thuật. Hàng năm, đội ngũ trí thức đều tích cực nghiên cứu đóng góp cho tỉnh hàng trăm ý tưởng, sáng kiến, đề tài được áp dụng vào thực tiễn, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cao. Trong giai đoạn 2016 - 2020, toàn tỉnh đã triển khai thực hiện 199 nhiệm vụ KH&CN các cấp. Đề tài, dự án KH&CN của tỉnh xuất phát từ nhu cầu thực tế của các địa phương, ngành, lĩnh vực nên đã đảm bảo về tính thực tiễn và khả năng áp dụng vào thực tế ngày càng thiết thực.

Trong đó, các nhiệm vụ KH&CN trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn đã góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng và nhân rộng các mô hình ứng dụng công nghệ cao, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị các sản phẩm nông sản chủ lực, phục vụ chương trình xây dựng nông thôn mới của tỉnh. Đội ngũ trí thức trẻ nhanh chóng nắm bắt, đưa khoa học kỹ thuật tiên tiến, công nghệ cao vào sản xuất; căn cứ khí hậu, đất đai, thổ nhưỡng từng vùng để thí nghiệm, nhân rộng các mô hình sản xuất mới, nâng cao năng suất, chất lượng của cây trồng, vật nuôi; triển khai xây dựng thương hiệu, đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho sản phẩm nông, lâm, ngư nghiệp.

Các kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học cho việc góp ý kiến xây dựng các Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng và Nhà nước; văn bản, dự thảo luật có liên quan đến các lĩnh vực KH&CN, kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, văn học - nghệ thuật, môi trường...; đồng thời, làm căn cứ cho tỉnh cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Trung ương và điều chỉnh chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của chính quyền các cấp, đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế.

Văn học, nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng cũng kịp thời phản ánh cuộc sống lao động sản xuất, học tập và chiến đấu của các tầng lớp nhân dân. Công tác sưu tầm, bảo tồn, phát huy di sản văn hoá, nghệ thuật được đẩy mạnh. Phong trào quần chúng sáng tác văn học, nghệ thuật phát triển khá mạnh, làm cho đời sống văn hoá, tinh thần trong xã hội ngày càng phong phú, đa dạng hơn.

Việc đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài được tỉnh chú trọng. Đội ngũ trí thức trong các cơ sở giáo dục và đào tạo có vai trò quyết định đến chất lượng đào tạo nguồn nhân lực của tỉnh.

Ngoài ra, đội ngũ trí thức trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa - xã hội, giáo dục, y tế, an ninh quốc phòng không ngừng phấn đấu vươn lên, có nhiều đóng góp quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Công tác xã hội hóa các hoạt động KH&CN, thông tin, tuyên truyền, phổ biến kiến thức được chú trọng; tích cực hưởng ứng các hội thi sáng tạo kỹ thuật, cuộc thi sáng tác văn học nghệ thuật hàng năm của các cấp phát động, đã đạt được nhiều giải thưởng cao. Thông qua các hoạt động này, đã khẳng định và nâng cao vị trí, vai trò và tầm ảnh hưởng của đội ngũ trí thức Lâm Đồng trong tình hình mới.

Bên cạnh đó, với tiềm lực KH&CN gồm 2 trường Đại học, 5 trường Cao đẳng, hơn 10 Viện/Trung tâm nghiên cứu của Trung ương và địa phương, cùng nhiều tổ chức hội nghề nghiệp cũng đã tạo động lực thúc đẩy sự sáng tạo, cống hiến của đội ngũ trí thức trong công tác nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và sáng tạo nghệ thuật, góp phần phát triển kinh tế - xã hội tỉnh nhà.

Kế hoạch số 1733/KH-UBND ngày 26/3/2020 của UBND tỉnh Lâm Đồng về việc thực hiện Kết luận số 52-KL/TW ngày 30/5/2019 của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 khóa X về Xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã một lần nữa khẳng định vai trò, vị trí quan trọng của đội ngũ trí thức trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, xem đó là khâu có tính đột phá để nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế. Tỉnh đã và đang xây dựng, hoàn thiện, triển khai nhiều biện pháp và ban hành các cơ chế, chính sách cụ thể phù hợp với điều kiện của địa phương để thu hút, trọng dụng, đãi ngộ và tôn vinh đội ngũ trí thức trên địa bàn; đồng thời, khuyến khích, bảo đảm quyền lợi, trách nhiệm của đội ngũ trí thức khi tham gia các dự án phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, đáp ứng yêu cầu phát triển chung của cả nước và khu vực như: tăng cường phát triển nguồn nhân lực, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài đáp ứng yêu cầu của Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư; phát huy vai trò của đội ngũ trí thức, nguồn lực chất xám của các cơ quan, Viện nghiên cứu, trường Đại học, Cao đẳng trên địa bàn; triển khai có hiệu quả nguồn vốn đầu tư phát triển hạ tầng, môi trường làm việc, nghiên cứu, sáng tạo của tri thức; đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh và các hội thành viên…

Đạt được những kết quả trên là do các cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp của Lâm Đồng luôn xác định đội ngũ trí thức chính là lực lượng lao động sáng tạo đặc biệt quan trọng, từ đó, đã quan tâm, tạo mọi điều kiện thuận lợi để đội ngũ trí thức được phát huy năng lực, cống hiến tài năng, trí tuệ cho sự nghiệp phát triển chung của địa phương. Trong quản lý, sử dụng trí thức, các cấp ủy Đảng, chính quyền đã có nhiều phương thức quản lý phù hợp, tạo môi trường thuận lợi để trí thức phát huy năng lực bản thân. Sự đóng góp của đông đảo lực lượng trí thức đang công tác tại các cơ quan, ban, ngành trong tỉnh đối với sự phát triển của địa phương; hình thành cơ chế tăng cường vai trò tư vấn, phản biện và giám định xã hội của đội ngũ trí thức trong việc hoạch định, đề ra những chủ trương về phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh. Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, hội/hiệp hội ngày càng thể hiện rõ vai trò cầu nối tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo nên sức mạnh, sự gắn bó chặt chẽ giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, thực hiện thắng lợi công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa của tỉnh.

Tuy nhiên, trước yêu cầu của sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế, đội ngũ trí thức tỉnh Lâm Đồng vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, yếu kém như:

- Số lượng và chất lượng của đội ngũ trí thức chưa thực sự đáp ứng tốt yêu cầu của sự phát triển đất nước, đặc biệt là trong giai đoạn toàn cầu hóa đang diễn ra hết sức sâu, rộng như hiện nay.

- Cơ cấu đội ngũ trí thức không đồng đều, còn tập trung vào một số ngành, nghề, độ tuổi nhất định.

- Đánh giá trí thức còn thiên về trình độ bằng cấp, mà thiếu cơ sở đánh giá dựa trên năng lực thực sự; đặc biệt, năng lực sáng tạo, khả năng ứng dụng vào công việc, khả năng sử dụng ngoại ngữ và công nghệ thông tin còn là điểm yếu của một bộ phận đội ngũ trí thức.

- Trí thức có trình độ cao chủ yếu làm việc trong các cơ quan hành chính, sự nghiệp, giáo dục, y tế hoặc công tác quản lý, ít tham gia trực tiếp vào nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

- Thiếu cán bộ đầu ngành, chuyên gia giỏi trong nhiều lĩnh vực như nông nghiệp, xây dựng, kinh tế, môi trường…

- Đội ngũ kế cận thiếu hụt; chưa có nhiều tập thể nghiên cứu khoa học mạnh, có uy tín ở khu vực và quốc tế.

- Số lượng đề tài khoa học được nghiên cứu và áp dụng vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh và đời sống của Nhân dân trên địa bàn tỉnh còn ít, chất lượng chưa cao; việc tham gia các hoạt động tư vấn, phản biện và giám định các chủ trương, chính sách, các dự án phát triển kinh tế - xã hội của đội ngũ trí thức còn hạn chế.

- Một số nghiên cứu khoa học chưa thực sự sát với tình hình thực tế của địa phương.

- Việc thu hút đội ngũ trí thức có trình độ và tay nghề cao ở lại công tác trong các cơ quan nhà nước còn khó khăn do cơ chế, chính sách tài chính hiện hành còn nhiều bất cập.

Do đó, để góp phần phát huy năng lực, vai trò của đội ngũ trí thức, trong thời gian tới, xin đề xuất một số giải pháp sau:

- Nâng cao nhận thức của các cấp ủy Đảng và chính quyền về vai trò, vị trí quan trọng của trí thức trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế; xác định công tác trí thức là nhiệm vụ quan trọng thường xuyên của cấp ủy Đảng, chính quyền các cấp.

- Tỉnh cần ban hành nhiều chủ trương, chính sách phù hợp để hỗ trợ, động viên và khuyến khích đội ngũ trí thức không ngừng vươn lên đáp ứng yêu cầu phát triển. Trong đó, đẩy mạnh việc thực hiện các chính sách thu hút nguồn nhân lực, chú trọng đến công tác đào tạo để củng cố, phát triển và nâng cao chất lượng hoạt động của đội ngũ KH&CN; tăng cường đầu tư cho phát triển khoa học.

- Cần ban hành quy chế dân chủ trong hoạt động KH&CN, giáo dục và đào tạo, văn hóa và văn nghệ; bổ sung, hoàn thiện các cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để đội ngũ trí thức tự khẳng định, phát triển, cống hiến và được xã hội tôn vinh.

- Hiện đội ngũ trí thức KH&CN chủ yếu tập trung tại các đơn vị sự nghiệp, cơ quan hành chính Nhà nước. Do đó, để phát huy vai trò của đội ngũ này, cần sắp xếp, bố trí đúng ngành, nghề chuyên môn, sở trường một cách hợp lý; thu hút đội ngũ cán bộ có tay nghề, trình độ chuyên môn cao vào các dự án nghiên cứu, chương trình trọng điểm của tỉnh.

- Cần quan tâm đến đông đảo sinh viên mới tốt nghiệp đại học ra trường đã có việc làm và sinh viên đã tốt nghiệp đại học ra trường nhưng chưa có việc làm. Đây là đội dự bị trực tiếp để bổ sung vào đội ngũ trí thức sau này.

- Tỉnh cần chủ động tổ chức, chủ trì hội nghị phối hợp công tác giữa trường Đại học với Viện nghiên cứu, doanh nghiệp đóng trên địa bàn, qua đó tạo sự liên kết với nhau.

- Có cơ chế, chính sách huy động trí thức, đặc biệt là trí thức đầu ngành, trực tiếp chăm lo và thực hiện việc đào tạo đội ngũ kế cận.

- Củng cố, phát triển, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh, Hội Văn học và Nghệ thuật tỉnh, tạo môi trường lành mạnh để phát huy năng lực sáng tạo và nâng cao phẩm chất đạo đức của đội ngũ trí thức.

- Xây dựng mới một số cơ sở KH&CN, giáo dục và đào tạo, y tế, văn hóa có chất lượng cao để thu hút các nhà khoa học, chuyên gia trong nước và quốc tế đến làm việc tại địa phương.

- Tăng cường đầu tư tài chính, cơ sở vật chất, điều kiện làm việc cho các nhà khoa học. Việc đổi mới cơ chế, chính sách đầu tư cho KH&CN, giáo dục và đào tạo cần gắn với việc tạo ra các điều kiện thuận lợi để phát huy năng lực và trách nhiệm của đội ngũ trí thức là các nhà khoa học đầu ngành, có trình độ cao, giàu kinh nghiệm trong điều hành chuyên môn, nghiệp vụ.

- Xây dựng các bộ tiêu chuẩn, tiêu chí và điều kiện tuyển dụng, thu hút trí thức có trình độ chuyên môn, thuộc lĩnh vực, ngành đang thiếu; đổi mới chính sách, phương thức tuyển dụng, thu hút trí thức.

- Cần đồng bộ các chính sách trong việc phát hiện, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng đội ngũ trí thức.

Trước những yêu cầu mới, đội ngũ trí thức KH&CN của tỉnh cần tiếp tục nỗ lực, phấn đấu nghiên cứu, học tập để không ngừng nâng cao trình độ về chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng làm việc, đặc biệt là kiến thức về kinh tế số, đáp ứng yêu cầu của Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Đồng thời, cần phải nhận thức sâu sắc hơn trách nhiệm của mình để phấn đấu, lao động, sáng tạo, đóng góp công sức, trí tuệ cho sự nghiệp xây dựng và phát triển tỉnh nhà./.