Theo từ điển Tiếng Việt thì “Tư vấn” là động từ chỉ hoạt động góp ý kiến về những vấn đề được hỏi đến, nhưng không có quyền quyết định vấn đề đó.
Còn “phản biện” cũng là động từ chỉ hành động đánh giá chất lượng một công trình khoa học (hoặc một dự án, một chính sách…) khi được đưa ra bảo vệ trước cuộc thi nào đấy.
Như vậy có thể hiểu tư vấn – phản biện là động từ kép nhằm “góp ý, đánh giá” cho một công trình khoa học, một dự án đầu tư xây dựng hay một quy định thể chế chính sách nào đấy.
Về bản chất, phản biện xã hội là một hình thức thể hiện quyền tự do được xây dựng trên cơ sở quyền tự do ngôn luận. Phản biện xã hội chính là quyền bày tỏ ý kiến một cách có hệ thống và có cơ sở khoa học nhằm thực hiện quyền dân chủ của cá nhân đã được ghi nhận trong các điều ước quốc tế về quyền con người.
Quyền tự do ngôn luận được hiểu chính là tiền đề, là điều kiện cơ bản cần thiết để người dân thực hiện phản biện xã hội và phản biện xã hội cũng chính là một trong những hình thức để người dân Nâng cao vai trò của mình trong việc tham gia quản lý Nhà nước và xã hội.
Các đặc điểm của phản biện xã hội:
Quá trình phản biện là quá trình ứng xử tích cực, mang tính chuyên nghiệp cao, được tạo nên từ tâm huyết của chủ thể phản biện. Phản biện xã hội có sức lay động, lan tỏa nhanh đối với xã hội chỉ khi nó được thực hiện trên cơ sở bảo đảm khách quan, khoa học, có sức thuyết phục, đề cập đến các vấn đề mà cộng đồng xã hội đang quan tâm. Ngược lại, phản biện xã hội sẽ thất bại khi không tạo được tiếng nói chung của cộng đồng, không hướng tới lợi ích chung của cộng đồng xã hội.
2. Nâng cao vai trò của đội ngũ trí thức
Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg ngày 14/02/2014 của Thủ tướng Chính phủ về hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội (TV, PB&GĐXH) của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đã quy định, trong các loại đề án lấy ý kiến TV, PB&GĐXH, có “chính sách xây dựng, phát triển đội ngũ trí thức thuộc thẩm quyền quyết định, phê duyệt của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ”; “các chương trình, dự án lớn, chủ trương quan trọng của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương liên quan đến… xây dựng đội ngũ trí thức”.
Trong việc xây dựng, phát triển đội ngũ trí thức, mục tiêu đặt ra là phát triển đội ngũ không chỉ về số lượng mà còn cần chú trọng đến chất lượng. Vấn đề Nâng cao vai trò TV, PB&GĐXH của đội ngũ trí thức luôn cần xem xét là một vấn đề cốt lõi trong nâng cao chất lượng đội ngũ.
Nâng cao vai trò TV, PB&GĐXH của đội ngũ trí thức nghĩa là làm sao tăng cường chất lượng, hiệu quả TV, PB&GĐXH; đòi hỏi đội ngũ trí thức phải nâng cao hơn nữa năng lực nghiên cứu, sáng tạo. Có dày công nghiên cứu, tích lũy, sử dụng tri thức chuyên sâu và tri thức liên ngành có hệ thống mới chỉ ra được những cái còn thiếu, chưa sát, chưa đúng, chưa phù hợp, thậm chí không khả thi của các đề án; có giàu óc sáng tạo mới “sáng tác” ra những nét mới để bổ khuyết, hoàn chỉnh cho những cái còn thiếu, chưa sát, chưa đúng, chưa phù hợp đó. Năng lực nghiên cứu, sáng tạo của trí thức được đào luyện từ sách vở và trường đời đến một độ chín nào đó sẽ biến trí thức đó thành chuyên gia. Phải xây dựng cho được một đội ngũ chuyên gia trên nhiều lĩnh vực để đủ sức đáp ứng được các yêu cầu: trí tuệ, sắc bén, xác đáng trong hoạt động TV, PB&GĐXH, thông qua việc bồi dưỡng, học tập, trao đổi kinh nghiệm trong nước, quốc tế để nâng cao năng lực chuyên môn.
Đội ngũ trí thức phải nêu cao tinh thần chủ động đề xuất TV, PB&GĐXH đối với các đề án mà mình thấy cần phải góp tiếng nói và phải kiên trì quan điểm của mình, tránh ngại đụng chạm, nhất là đối với những đề án có tính chất phức tạp, nhạy cảm.
Theo Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg ngày 14/02/2014 của Thủ tướng Chính phủ, trong số các loại đề án lấy ý kiến TV, PB&GĐXH, ngoài các đề án theo quy định phải lấy ý kiến (các chương trình, dự án lớn, chủ trương quan trọng của tỉnh liên quan đến khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, xây dựng đội ngũ trí thức cần lấy ý kiến; các đề án do các cơ quan của Đảng, Nhà nước đặt hàng TV, PB&GĐXH); còn có các đề án do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và các Hội thành viên đề xuất TV, PB&GĐXH, được sự đồng ý của cơ quan có thẩm quyền. Do đó, ngoài nhiệm vụ TV, PB&GĐXH theo quy định, hoặc theo đặt hàng của các cơ quan, đội ngũ trí thức phải tăng cường chủ động đề xuất thêm việc cho chính mình, cũng là cho xã hội về TV, PB&GĐXH.
Để nâng cao vai trò TV, PB&GĐXH của đội ngũ trí thức, ngoài trách nhiệm tự thân của đội ngũ trí thức, đòi hỏi cần tăng cường trách nhiệm của các cấp, các ngành liên quan, nghĩa là xã hội phải tạo cơ chế, chính sách và điều kiện đảm bảo cho trí thức được phát huy vai trò của mình, như:
Cuối cùng là tổ chức tổng kết định kỳ ở cấp tỉnh về hoạt động TV, PB&GĐXH, nhằm đánh giá kết quả đạt được, đúc kết kinh nghiệm, xử lý vướng mắc, khai thông cơ chế, chính sách… để nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội./.
Online: 30
Ngày: 1155Tháng: 20782
Tổng: 1207333
