NHỮNG KẾT QUẢ VÀ KINH NGHIỆM TRONG HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN, PHẢN BIỆN VÀ GIÁM ĐỊNH XÃ HỘI CỦA LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT TỈNH HÀ GIANG

1. Thực trạng công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Hà Giang

1.1. Cơ sở  lý luận của hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp Hội

Từ khi mới được thành lập và đi vào hoạt động (từ tháng 4/2012), nhận thức được vai trò, vị trí, tầm quan trọng của công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội (TV, PB&GĐXH) của hệ thống Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam; Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (Liên hiệp Hội) tỉnh Hà Giang đã xác định: Hoạt động TV, PB&GĐXH là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, trọng điểm của Liên hiệp Hội, nhằm thực hiện tốt chức năng tập hợp đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ (KH&CN) ở trong và ngoài tỉnh tham gia đóng góp công sức, trí tuệ cho công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và của tỉnh Hà Giang nói riêng.

Để thực hiện được nhiệm vụ này, việc đầu tiên cần phải xây dựng được quy định cụ thể về hoạt động TV, PB&GĐXH tại địa phương làm cơ sở để tổ chức, triển khai thực hiện. Căn cứ Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg ngày 14/02/2014 của Thủ tướng Chính phủ về hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam; trên cơ sở vận dụng cụ thể vào điều kiện thực tế của địa phương, Liên hiệp Hội Hà Giang đã tham mưu trình UBND tỉnh Hà Giang ban hành Quyết định số 11/QĐ-UBND ngày 22/02/2014 quy định về hoạt động TV,PB&GĐXH của Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh làm cơ sở để tổ chức triển khai, thực hiện. 

1.2. Kết quả hoạt động TV,PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Hà Giang trong những năm qua

Nhờ có sự quyết tâm của Thường trực Liên hiệp Hội Hà Giang, cũng như nhờ có sự giúp đỡ tích cực, nhiệt tình của Lãnh đạo Ban TV, PB&GĐXH Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam trong việc giới thiệu các chuyên gia tư vấn, phản biện (TVPB) đầu ngành theo từng lĩnh vực chuyên ngành thuộc các Hội ngành Trung ương có tâm huyết, nhiệt tình và có trách nhiệm trong lĩnh vực khoa học; trong đó có các chuyên gia nguyên là Lãnh đạo các Bộ, ngành, Cục, Vụ, Viện Trung ương, có thể kể đến: PGS.TS. Nguyễn Đăng Vang, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban KHCN&MT của Quốc hội, Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam; TS. Đỗ Hữu Hào, nguyên Thứ trưởng Bộ Công thương, Chủ tịch Hội Cơ điện tử Việt Nam; GS. TS. Nguyễn Lân Dũng, Chủ tịch Hội các ngành Sinh học Nông nghiệp Việt Nam, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam; GS. TSKH. Vũ Quang Côn, nguyên Viện trưởng Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật, Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam; PGS. TS. Hà Lương Thuần, Phó Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam; PGS. TS. Lê Bắc Huỳnh, nguyên Phó Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên Nước, Bộ TN&MT, Tổng Thư ký VACNE; PGS.TS. Đặng Ngọc Dinh, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách, Bộ KH&CN; TS. Hoàng Ngọc Phong, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển, Bộ KH&ĐT, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam; TS. Dương Đình Giám, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Công nghiệp, Bộ Công thương; PGS. TS. Đoàn Năng, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ KH&CN; TS. Đào Ngọc Nghiêm, PCT Hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam; TS. Ngô Văn Hải, PGĐ Trung tâm Tư vấn Phát triển Nông nghiệp nông thôn; TS. Đặng Minh Hiền, PGĐ Trung tâm Nghiên cứu Tâm lý học và Giáo dục, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam; PGS.TS. Phan Thị Kim, Chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam; PGS. TS. Đoàn Thế Lợi, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý Thủy Lợi; Ths. NCVC. Nguyễn Đình Chính, Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển NN&PTNT, Bộ NN&PTNT... đã tham gia Hội đồng TVPB của Liên hiệp hội Hà Giang.

Từ năm 2017 đến nay, Liên hiệp Hội Hà Giang đã tổ chức TVPB thành công đối với 36 chương trình, đề tài, dự án trọng tâm, trọng điểm về phát triển kinh tế - xã hội, khoa học kỹ thuật triển khai trên địa bàn tỉnh Hà Giang, gồm: 05 chương trình, 10 đề án, dự án UBND tỉnh giao; 09 Nghị quyết HĐND tỉnh giao; 05 đề tài/nhiệm vụ do Liên hiệp hội Việt Nam giao; và 07 Dự án Luật do Đoàn Đại biểu Quốc hội của tỉnh trưng cầu. Ngoài ra, Liên hiệp Hội Hà Giang đã tham gia ý kiến TVPB đối với nhiều Báo cáo chính trị, Báo cáo chuyên đề triển khai thực hiện Nghị quyết của Tỉnh ủy, HĐND tỉnh do Tỉnh ủy, HĐND tỉnh yêu cầu, nổi bật như: TVPB đối với Dự án Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hà Giang đến năm 2020 tầm nhìn đến năm 2030; Đề án tái cơ cấu ngành Nông nghiệp của tỉnh; Đề án tái cơ cấu kinh tế gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh của tỉnh; TVPB sửa đổi Nghị quyết 209, Nghị quyết 86 của HĐND về khuyến khích phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa; Đánh giá chương trình đột phá về KH&CN của tỉnh giai đoạn 2016-2020 định hướng đến năm 2025; Đề tài “Đề xuất giải pháp thực thi kế hoạch đầu tư chiến lược chuỗi giá trị Cam Sành Hà Giang trên cơ sở đánh giá kết quả thực hiện Quyết định 3272 của UBND tỉnh”; “Đánh giá những nút thắt, hạn chế chủ yếu trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ chè Shan tuyết, đề xuất giải pháp nâng cao giá trị, tăng thu nhập cho người dân trồng chè địa phương”.

Hàng năm, Liên hiệp Hội Hà Giang đã chủ động phối hợp với các Sở, Ban ngành của tỉnh lựa chọn danh mục các chương trình, đề án, dự án trọng tâm, trọng điểm triển khai trên địa bàn tỉnh trình UBND tỉnh phê duyệt, giao nhiệm vụ cho Liên hiệp Hội Hà Giang làm căn cứ tổ chức thực hiện.

Chỉ tính riêng trong năm 2020-2021, Liên hiệp Hội Hà Giang đã tổ chức TVPB thành công 12/12 nhiệm vụ do Tỉnh ủy, Đoàn ĐBQH, HĐND và UBND tỉnh giao: (i) Đề tài “Đánh giá tác động của chính sách khuyến khích phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa theo Nghị quyết số 209, 86 và 29 của HĐND tỉnh, đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy thực thi chính sách của tỉnh cho những năm tiếp theo”; (ii) Dự thảo Nghị quyết ban hành chính sách khuyến khích phát triển hợp tác liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp hàng hóa trên địa bàn tỉnh; (iii) Tư vấn phản biện độc lập đối với 04 Đồ án điều chỉnh Quy hoạch xây dựng đô thị trên địa bàn tỉnh: huyện Quản Bạ, huyện Yên Minh, huyện Đồng Văn, huyện Mèo Vạc (theo Quyết định số 414/QĐ-UBND ngày 05/5/2020 của UBND tỉnh); (iv) Đề tài “Đánh giá hiệu quả quản lý, sử dụng hồ treo cấp nước sinh hoạt cho đồng bào các dân tộc tại vùng khan hiếm nước thuộc 04 huyện vùng cao núi đá phía Bắc của tỉnh, kiến nghị và đề xuất giải pháp quản lý, khai thác, sử dụng bền vững mô hình hồ treo núi đá trên địa bàn tỉnh”; (v) Kế hoạch của UBND tỉnh thực hiện Quyết định số 142/QĐ-TTg ngày 21/01/2020 của Thủ tướng Chính phủ về thực hiện Kết luận số 52-KL/TW ngày 30/5/2019 của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 7 khóa X về xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; (vi) Đề án “Đánh giá về tổ chức và hoạt động của hội, các giải pháp tăng cường, quản lý nhà nước về hoạt động của hội sau cấp phép”; (vii) “Giám sát xã hội về công tác bảo vệ môi trường, thúc đẩy công khai minh bạch trong ngành khai khoáng”; (viii) “Quy định một số chính sách khuyến khích đầu tư dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn tỉnh”; (ix) “Nghị quyết về phát triển hạ tầng thương mại tỉnh Hà Giang giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030”; (x) tham mưu cho Tỉnh ủy ban hành Chương trình của Ban Thường vụ (BTV) Tỉnh ủy, tham mưu cho UBND ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Chương trình của BTV Tỉnh ủy “Về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 16/4/2010 của Bộ chính trị về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” theo Kết luận số 93-KL/TW ngày 20/10/2020 của Ban Bí thư; (xi) Tổ chức TVPB, tham gia góp ý đối với 05 Dự án Luật do Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Giang trưng cầu: (1) “Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xây dựng”; (2) “Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi”; (3) “Luật Phòng chống ma túy sửa đổi”; (4) “Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ”; (5) “Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thống kê”; (xii) triển khai thành công 03 nhiệm vụ TVPB do Liên hiệp Hội Việt Nam hỗ trợ kinh phí: (1) “Đề xuất giải pháp thực thi kế hoạch đầu tư chiến lược chuỗi giá trị Cam Sành Hà Giang trên cơ sở đánh giá kết quả thực hiện Quyết định 3272 của UBND tỉnh”; (2) Tư vấn phản biện “Giải pháp thúc đẩy và duy trì chương trình phát triển cây dược liệu gắn với xóa đói giảm nghèo trên địa bàn tỉnh”; (3) Hội thảo TVPB “Đánh giá những nút thắt, hạn chế chủ yếu trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ chè Shan tuyết Hà Giang, đề xuất giải pháp nâng cao giá trị, tăng thu nhập cho người dân trồng chè địa phương”.

1.3. Hiệu quả của công tác TV,PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Hà Giang

Dựa trên các cơ sở luận cứ khoa học, thực tiễn, độc lập khách quan, Hội đồng tư vấn, phản biện Liên hiệp Hội Hà Giang đã chỉ ra những ưu điểm, hạn chế, sai sót chưa đảm bảo tính lôgic, khoa học, khả thi của các dự thảo báo cáo, chương trình, đề án, dự án; trên cơ sở đó đã giúp cho các Sở, ngành của tỉnh, các cơ quan chủ đầu tư, đơn vị tư vấn tiếp thu, chỉnh sửa, hoàn thiện trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt. Bên cạnh đó, các ý kiến đề xuất, kiến nghị của Hội đồng TVPB của Liên hiệp Hội đã cung cấp thông tin kịp thời giúp cho Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh có góc nhìn tổng quan, khoa học trước khi quyết định phê duyệt, ban hành các chủ trương, chính sách, chương trình, đề án, dự án, góp phần tiết kiệm kinh phí, tăng tính hiệu quả khi thực thi các chương trình, đề án, dự án. Ý kiến TVPB của Liên hiệp Hội Hà Giang cũng đã tạo thêm căn cứ khoa học cho Đoàn ĐBQH tỉnh có cơ sở đề xuất, kiến nghị với Quốc hội xem xét trước khi ban hành các Dự án Luật liên quan đến những vấn đề có tính đặc thù, mang tính vùng, miền... Kết quả TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Hà Giang được Tỉnh ủy, Đoàn ĐBQH, HĐND, UBND tỉnh đánh giá cao và được tin dùng. Qua đó, tiếng vang của Liên hiệp Hội Hà Giang đã được lan tỏa. Hiện nay, nhiều Dự thảo Nghị quyết ban hành chính sách về phát triển KT-XH của tỉnh cũng như Dự án Luật được Đoàn ĐBQH tỉnh và HĐND tỉnh Hà Giang trưng cầu ý kiến của Liên hiệp Hội. Hàng năm, UBND tỉnh cấp kinh phí ổn định cho Liên hiệp Hội Hà Giang để thực hiện từ 04-08 nhiệm vụ TVPB. Đến nay, hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội từng bước được đẩy mạnh và nâng cao cả về số lượng và chất lượng, hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Hà Giang đã tác động tích cực tới nhận thức của Lãnh đạo các cấp, ngành trong tỉnh và đã trở thành một kênh thông tin đáng quan trọng, tin cậy của tỉnh, góp phần nâng cao vai trò, vị thế và uy tín của Liên hiệp Hội Hà Giang nói riêng và Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam nói chung. 

2. Những khó khăn đối với hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội

Bên cạnh những thuận lợi, trong thực tế quá trình tổ chức triển khai thực hiện nhiệm vụ TVPB trên địa bàn tỉnh cũng gặp không ít khó khăn:

- Một số sở, ngành, huyện, thị trong tỉnh chưa nhận thức đầy đủ về mục đích, ý nghĩa của hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội. Mặt khác, do cơ chế của chính sách “Mở cửa kêu gọi thu hút các dự án đầu tư của tỉnh” nên một số sở, ngành, doanh nghiệp, chủ đầu tư không tự giác tham gia, phối hợp thực hiện quy định của tỉnh về TVPB đối với các dự án trọng tâm, trọng điểm có ảnh hưởng lớn đến kinh tế - xã hội, môi trường, dân sinh trên địa bàn tỉnh, một số Sở, ngành, doanh nghiệp chưa thực hiện trách nhiệm cung cấp thông tin, hồ sơ kịp thời cho Liên hiệp Hội để tổ chức thực hiện TVPB theo yêu cầu tỉnh giao.

- Một số nhiệm vụ TVPB tỉnh giao, xin ý kiến trong thời gian rất ngắn nên Liên hiệp Hội không thể chủ động được thời gian và nguồn lực để thực hiện; một số cơ quan của tỉnh không mặn mà với hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội.

- Liên hiệp Hội tỉnh còn thiếu cán bộ chuyên trách có trình độ, chuyên môn sâu, kinh nghiệm và năng lực để thực hiện nhiệm vụ TVPB; đội ngũ cán bộ  các Sở, ngành của tỉnh không tích cực tham gia TVPB, thực tế có rất ít chuyên gia đầu ngành ở tỉnh có trình độ, tâm huyết, nhiệt tình để thực hiện TVPB.

- Quy định của Nhà nước về cơ chế về tài chính cho công tác TVPB còn nhiều vấn đề bất cập, khó khăn cho địa phương để có thể huy động được các chuyên gia giỏi ở Trung ương tham gia với tỉnh; định mức kinh phí thù lao chi cho công tác TVPB áp dụng Thông tư 11/2015/TT-BTC ngày 29/01/2015 của Bộ Tài chính quy định thấp hơn nhiều so với định mức chi cho Hội thảo khoa học quy định tại Thông tư Liên bộ Tài chính - KH&CN số 55/2015/TTLT-BTC-BKHCN ngày 22/4/2015 nên có ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội (thù lao chủ trì Hội nghị TVPB theo Thông tư 11/2015 là 200.000 đồng/buổi, trong khi đó thù lao chủ trì Hội nghị khoa học theo Thông tư 55/2015 là 1.500.000 đồng/buổi; thù lao cho Thư ký Hội nghị phản biện là 100.000 đồng, theo Thông tư 55 là 500.000 đ; thù lao cho thành viên HĐPB có báo cáo tham luận tại Hội nghị là 500.000đ, theo Thông tư 55 là 1.000.000đ - 2.000.000đ).

3. Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội trong thời gian tới

Xác định TV, PB&GĐXH là một nhiệm vụ quan trọng, là thế mạnh của của hệ thống Liên hiệp Hội Việt Nam, để hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội được tiếp tục đẩy mạnh, phát huy, nâng cao chất lượng, hiệu quả, đóng góp tích cực vào công cuộc xây dựng và phát triển của đất nước nói chung, Liên hiệp Hội Hà Giang đề xuất một số giải pháp, nhiệm vụ chủ yếu như sau:   

Một là: Liên hiệp Hội địa phương và các Hội thành viên cần tích cực, chủ động hơn nữa trong công tác cập nhật thông tin, kịp thời nắm bắt các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, nhất là về KHCN, bám sát thực tiễn đời sống, xã hội, chủ động phối hợp với các sở, ngành liên quan lựa chọn nhiệm vụ TVPB có tính cấp thiết, giải quyết được các bức xúc của xã hội đại diện cho địa phương, vùng, miền và phù hợp với năng lực của Liên hiệp Hội, kịp thời đề xuất với thời với Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh và các Bộ, ngành Trung ương, Liên hiệp Hội Việt Nam xem xét, hỗ trợ kinh phí làm cơ sở tổ chức thực hiện.

Hai là: Xây dựng được ngân hàng dữ liệu về chuyên gia, làm tốt công tác tập hợp đội ngũ trí thức, các nhà khoa học, các chuyên gia TVPB đầu ngành ở Trung ương và ở tỉnh có trình độ, chuyên môn sâu, giàu kinh nghiệm thực tiễn, nhiệt tình, tâm huyết với khoa học mời tham công tác TVPB ở địa phương, góp phần nâng cao uy tín, tạo sự tin tưởng, nhận thức đầy đủ hơn về sự cần thiết cần phải thực hiện TV, PB&GĐXH đối với cấp ủy, chính quyền địa phương.

Ba là: Để hoạt động TVPB trở thành nền tảng của toàn hệ thống Liên hiệp Hội, đề nghị Liên hiệp Hội Việt Nam tiếp tục quan tâm, hàng năm tổ chức các lớp Hội thảo, tập huấn nâng cao kỹ năng, năng lực, chia sẻ kinh nghiệm cho Liên hiệp Hội địa phương và các Hội thành viên về hoạt động TV, PB&GĐXH, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội. 

Bốn là: Đề nghị Liên hiệp Hội Việt Nam đề xuất với với Bộ Tài chính xem xét sửa đổi cơ chế tài chính hoạt động TVPB trên cơ sở sửa đổi định mức quy định tại Thông tư 11/2015/TT-BTC phù hợp với Thông tư 55/2015/TT-BTC tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tập hợp đội ngũ trí thức KH&CN, chuyên gia có chuyên môn sâu, nhiều kinh nghiệm trên các lĩnh vực tham gia TVPB, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội.

Trên đây là nội dung tham luận những kết quả và kinh nghiệm hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội Hà Giang và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác TVPB của Liên hiệp Hội trong thời gian tới./.