NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN, PHẢN BIỆN CỦA LIÊN HIỆP HỘI ĐỊA PHƯƠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TƯ VẤN, PHÃN BIỆN TRONG THỜI GIAN TỚI

NHỮNG THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN, PHẢN BIỆN CỦA LIÊN HIỆP HỘI ĐỊA PHƯƠNG VÀ MỘT SỐ

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TƯ VẤN, PHÃN BIỆN TRONG THỜI GIAN TỚI

                                                                 Phạm Châu Hoành

                                Tổng thư ký Liên hiệp các Hội KH&KT tỉnh Ninh Thuận

Liên hiệp Hội tỉnh Ninh Thuận từ khi mới được thành lập từ tháng 8 năm 2009 và đi vào hoạt động bắt đầu từ năm 2010; nhận thức được vai trò, vị trí tầm quan trọng của công tác tư vấn, phản biện (TVPB) của hệ thống Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (Liên hiệp Hội) Việt Nam, Liên hiệp Hội Ninh Thuận đã xác định hoạt động TVPB là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Liên hiệp Hội nhằm thực hiện chức năng tập hợp đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ (KH&CN) ở trong và ngoài tỉnh tham gia đóng góp các đề án, chương trình… cho công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh nhà. Trên cơ sở Quyết định số 14/2014/QĐ-TTg ngày 14/02/2014, của Thủ tướng Chính phủ về hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội (TV, PB&GĐXH) của Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam; để thực hiện được nhiệm vụ này, Liên hiệp Hội Ninh Thuận đã tham mưu trình UBND tỉnh Ninh Thuận ban hành Quyết định số 43/2015/QĐ-UBND ngày 20/7/2015 của Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Thuận về việc ban hành Quy định về hoạt động tư vấn, phản biện của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Ninh Thuận, làm cơ sở triển khai thực hiện nhiệm vụ TV, PB&GĐXH. Nhờ có sự quyết tâm của Thường trực Liên hiệp Hội và nhờ có sự giúp đỡ tích cực, nhiệt tình của Ban TVPB Liên hiệp Hội Việt Nam trong việc giới thiệu các văn bản pháp lý về TV, PB&GĐXH; kết quả từ năm 2016 đến nay, Liên hiệp Hội Ninh Thuận đã tổ chức thực hiện TVPB độc lập thành công đối với 04 chương trình, đề án, dự án trọng tâm, trọng điểm của tỉnh. Hàng năm UBND tỉnh đã giao 02 nhiệm vụ TV, PB&GĐXH cho Liên hiệp Hội địa phương.

1. Về hiệu quả của công tác TVPB

Dựa trên các cơ sở luận cứ khoa học, thực tiễn, độc lập khách quan, Hội đồng  phản biện của Liên hiệp Hội đã chỉ ra những ưu điểm, hạn chế của các báo cáo, đề án, dự án; phát hiện ra những sai sót chưa đảm bảo tính lô gic, khoa học, thực tiễn, tính khả thi. Hội đồng phản biện của Liên hiệp Hội đã giúp cho cơ quan chủ đầu tư, đơn vị tư vấn xây dựng đề án, đã được chủ dự án tiếp thu, chỉnh sửa, bổ sung hoàn thiện cho báo cáo, đề án, dự án được đầy đủ, đảm bảo chất lượng, đảm bảo tính khoa học, khả thi và tính hiệu quả. Những nội dung TVPB và ý kiến đề xuất, kiến nghị của Hội đồng TVPB đã cung cấp thông tin kịp thời giúp cho Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, UBND tỉnh có nhận định tổng quan trước khi ra quyết định ban hành chương trình, phê duyệt đề án, dự án; trong đó, có nhiều dự án Hội đồng TVPB của Liên hiệp Hội Ninh Thuận đã kiến nghị với HĐND tỉnh, UBND tỉnh không thông qua, một số dự án phải chỉnh sửa một cách cơ bản từ bố cục đến nội dung cho phù hợp thức tế địa phương. Từ đó, uy tín của Liên hiệp Hội Ninh Thuận đã được chấp thuận. Hiện nay, nhiều dự thảo về chính sách phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh cũng như dự thảo dự án Luật, dự thảo Nghị quyết của HĐND tỉnh được HĐND tỉnh và Đoàn đại biểu Quốc hội của tỉnh Ninh Thuận trưng cầu ý kiến tham gia của Liên hiệp Hội. Hàng năm, UBND tỉnh Ninh Thuận đã cấp kinh phí ổn định cho Liên hiệp Hội thực hiện nhiệm vụ TVPB thông qua kinh phí từ nguồn sự nghiệp khoa học tỉnh.

Thành công hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội Ninh Thuận đã khẳng định công tác TVPB của Liên hiệp Hội đã được nâng lên cả về chất và lượng, mang lại hiệu quả thiết thực, đã tác động tích cực tới nhận thức của lãnh đạo các ngành trong tỉnh về vai trò công tác TVPB của Liên hiệp Hội, góp phần nâng cao vị thế, vai trò và uy tín của Liên hiệp Hội Ninh Thuận.

Sau 4 năm triển khai hoạt động TVPB trên địa bàn tỉnh, Liên hiệp Hội Ninh Thuận rút ra một số kinh nghiệm trong việc tổ chức triển khai thực hiện công tác TVPB trên địa bàn tỉnh như sau:

 2. Về thuận lợi

Hoạt động TV,PB được Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, UBND tỉnh quan tâm; Liên hiệp Hội Ninh Thuận đã sớm tham mưu cho UBND tỉnh ban hành Quy định về hoạt động TV, PB&GĐXH làm cơ sở tổ chức thực hiện; Liên hiệp Hội đã tích cực, chủ động phối hợp với các Sở, Ban, ngành của tỉnh liên quan để lựa chọn, đề xuất nhiệm vụ TVPB trọng tâm, trọng điểm, thiết thực đúng với tình hình thực tế cần của địa phương có sự phối kết hợp của Sở Kế hoạch và Đầu tư; đội ngũ cán bộ, nhân lực của cơ quan Thường trực Liên hiệp Hội Ninh Thuận có đủ năng lực quản lý tổ chức thực hiện thành công hoạt động TVPB; đã huy động, tập hợp được sự tham gia của chuyên gia TVPB, nhà khoa học đầu ngành ở TP.HCM và trong tỉnh có chuyên môn sâu, nhiệt tình, tâm huyết, trách nhiệm tham gia. Chất lượng kết quả TVPB của Liên hiệp Hội được chính quyền địa phương đánh giá cao và tin dùng; cơ quan chủ đầu tư, đơn vị soạn thảo chấp thuận chỉnh sửa, bổ sung.

 3. Về khó khăn

Tuy nhiên, quá trình đề xuất, tổ chức thực hiện nhiệm vụ TVPB trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận cũng còn gặp nhiều khó khăn, đó là: khả năng tiếp cận thông tin, tính nhạy bén, kỹ năng lựa chọn nhiệm vụ TVPB của Liên hiệp Hội địa phương chưa kịp thời, chính xác; một số ngành của tỉnh chưa nhận thức đầy đủ về mục đích, ý nghĩa của hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội; mặt khác do cơ chế chính sách “Mở cửa kêu gọi đầu tư của tỉnh” nên các doanh nghiệp (chủ đầu tư thực hiện dự án) không tự giác chấp hành thực hiện quy định về TVPB; trách nhiệm phối hợp, tạo điều kiện của cơ quan chủ đầu tư chưa cao, nhất là việc cung cấp hồ sơ, tài liệu cho cơ quan tư vấn phản biện dự án; nhiều dự thảo chương trình, dự án của tỉnh được đưa ra lấy ý kiến trong thời gian rất ngắn (từ 5-7 ngày) nên Liên hiệp Hội và các Hội thành viên không tiếp cận được thông tin và không chủ động được nguồn lực và thời gian để đóng góp ý kiến; thiếu cán bộ chuyên trách có trình độ về KH&KT, có chuyên môn sâu, kinh nghiệm và kỹ năng về TVPB; đội ngũ trí thức là cộng tác viên ở các Sở, Ban, ngành của tỉnh còn bận công việc chuyên môn nên không có thời gian cho việc nghiên cứu, tham gia hoạt động TVPB và thiếu chuyên gia đầu ngành ở địa phương có trình độ chuyên môn sâu, tâm huyết, nhiệt tình với khoa học, công tác TVPB; quy định của Nhà nước về cơ chế về tài chính cho công tác TVPB còn nhiều vấn đề bất cập, khó cho địa phương có thể huy động chuyên gia giỏi cho lĩnh vực cần tham gia: định mức kinh phí thù lao chi cho công tác TVPB hiện nay đang áp dụng theo Thông tư 11/2015/TT-BTC ngày 29/01/2015 của Bộ Tài chính còn quá thấp so với định mức chi cho Hội thảo khoa học quy định tại Thông tư Liên bộ Tài chính, KH&CN số 55/2015/TTLT-BTC-BKHCN ngày 22/4/2015 nên ảnh hưởng không ít đến chất lượng của hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội địa phương.

Khó khăn lớn nhất là chủ đầu tư cung cấp đề cương cho TVPB của Liên hiệp Hội thường chậm đã phần nào ảnh hưởng đến nhiệm vụ TVPB trong thời gian qua.

Đến năm 2021, tỉnh có văn bản áp dụng Hướng dẫn số 22-HD/VPTW, ngày 22/3/2017 của Văn phòng Ban chấp hành Trung ương Đảng về ban hành một số văn bản của các cơ quan lãnh đạo cấp tỉnh, thành phố, thì Liên hiệp Hội địa phương chỉ là thành viên của Hội đồng TV, PB&GĐXH do Ủy ban Mặt trận tổ quốc VN tỉnh tổ chức, làm hạn chế chức năng tư vấn, phản biện độc lập. 

Ngày 23/6/2021, Tỉnh ủy Ninh Thuận đã ban hành Kế hoạch số 50-KH/TU Kế hoạch triển khai xây dựng đề án, Nghị quyết về “Chương trình ứng dụng và phát triển KHCN, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021-2025, tầm nhìn đến năm 2030”, theo đó Ban Cán sự UBND tỉnh xây dựng Đề án, Nghị quyết và tổ chức xin ý kiến phản biện của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc VN tỉnh, các đoàn thể chính trị xã hội... Đây là điểm cản mà Liên hiệp Hội mất chức năng TVPB độc lâp.

4. Giải pháp trong thời gian tới

 Để hoạt động TVPB của Liên hiệp Hội tiếp tục được đẩy mạnh, phát huy và nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác TVPB góp phần vào công cuộc xây dựng chính sách phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong thời gian tới, Liên hiệp Hội Ninh Thuận đề xuất thực hiện một số giải pháp chủ yếu như sau:

4.1. Liên hiệp Hội các địa phương cần phải tích cực, chủ động trong việc phối hợp với các Sở, ngành của tỉnh liên quan cập nhật thông tin, kịp thời nắm bắt các chủ trương, chính sách của nhà nước, tình hình thời sự trong nước và quốc tế nhất là về KH&CN; bám sát thực tiễn sản xuất và đời sống xã hội để lựa chọn vấn đề TVPB những vấn đề cấp thiết nhất, giải quyết được búc xúc của xã hội đại diện cho địa phương và phù hợp với năng lực của Liên hiệp Hội địa phương để đề xuất kịp thời, chính xác với Tỉnh, với Bộ, ngành, với Liên hiệp Hội Việt Nam xem xét, phê duyệt làm cơ sở tổ chức thực hiện. Cần phải làm tốt công tác tập hợp đội ngũ trí thức, các nhà khoa học, lập danh sách chuyên gia đầu ngành ở Trung ương và ở tỉnh có trình độ, chuyên môn sâu, kinh nghiệm thực tiễn, nhiệt tình, tâm huyết tham gia đóng góp nhiều ý kiến, mang lại giá trị thiết thực, hiệu quả. Từ đó, nâng cao được uy tín, tạo sự tin tưởng, nhận thức đầy đủ về sự cần thiết của công tác TVPB. Đối với các chương trình, dự án TVPB, cần phải làm tốt công tác quản lý chất lượng sản phẩm đầu ra, kết quả nghiên cứu phải được Hội đồng khoa học của tỉnh, của Liên hiệp Hội Việt Nam đánh giá cao; kết quả sản phẩm đầu ra phải mang lại được giá trị và hiệu quả kinh tế - xã hội thiết thực. 

4.2. Đề nghị Liên hiệp Hội Việt Nam cần tiếp tục tăng cường sự quan tâm, hàng năm tổ chức các lớp Hội thảo, tập huấn nâng cao kỹ năng, năng lực và chia sẻ kinh nghiệm cho các Hội thành viên về hoạt động TVPB. Đồng thời Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Bộ Tài chính sớm ban hành, sửa đổi Thông tư số 11/2015/TT-BTC về Hướng dẫn cơ chế tài chính cho hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho phù hợp với thực tế; tạo điều kiện để tập hợp đội ngũ trí thức KH&CN trước hết là các chuyên gia có chuyên môn sâu, có nhiều kinh nghiệm quản lý trên các lĩnh vực để tham gia đóng góp ý kiến TVPB, góp phần nâng cao chất lượng các chương trình, đề án, dự án trọng tâm, trọng điểm của tỉnh trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt.

Đội ngũ trí thức tỉnh nhà nói chung và trí thức KH&CN nói riêng luôn có tư tưởng dấn thân, muốn đóng góp trí tuệ của mình vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh nhà nên luôn sẵng sàng, nhiệt tình, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao khi được mời tham gia vào các hoạt động TV, PB&GĐXH đóng góp ý kiến dưới các mức độ và hình thức khác nhau.

Hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội nhiều nhất là tham gia phản biện, tham luận, góp ý kiến dự thảo các Đề án, dự án KH&CN, các quy hoạch, dự án lớn của tỉnh trên các lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội, cơ chế chính sách... của HĐND tỉnh, UBND tỉnh và của Ủy ban Mặt trận tổ quốc VN tỉnh.

4.3. Bên cạnh những kết quả đã đạt được, hoạt động của Liên hiệp Hội năm 2018 vẫn còn gặp những khó khăn, hạn chế như: tổ chức bộ máy chưa thống nhất ở các cấp Hội; nội dung và phương thức hoạt động Hội chưa thực sự có nhiều đổi mới; công tác nghiên cứu, triển khai ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất và đời sống còn hạn chế; hoạt động TV, PB&GĐXH chưa được thường xuyên; việc tổ chức các diễn đàn khoa học còn chậm chưa đáp ứng được với yêu cầu, nhiệm vụ trong thời kỳ mới.

Trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay đang mang nhiều cơ hội phát triển song cũng là thách thức lớn. Vì vậy, trong năm 2021 và những năm tiếp theo, Liên hiệp Hội tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động, xây dựng Liên hiệp Hội vững mạnh, giữ vai trò nòng cốt trong tập hợp, đoàn kết và phát huy năng lực sáng tạo của đội ngũ trí thức. Tăng cường sự phối hợp với các cơ quan quản lý Nhà nước các cấp, nhất là cộng đồng doanh nghiệp trong việc đẩy mạnh ứng dụng, nhân rộng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất và đời sống. Vận động, tập hợp đội ngũ trí thức, chuyên gia, nhà khoa học cả trong và ngoài tỉnh, nhất là những chuyên gia đầu ngành ở Trung ương tham gia hoạch định chính sách phát triển; tư vấn, hỗ trợ phát triển những ngành, lĩnh vực có vai trò thế mạnh và đột phá của tỉnh, nhất là trong ứng dụng công nghệ cao về hoạt động sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ. Hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội và các Hội thành viên trong thời gian qua đã đạt được những kết quả trên các lĩnh vực quy hoạch tổng thể phát triển kinh xã hội, giáo dục đào tạo, y tế, khoa học công nghệ, môi trường... Các nội dung TVPB và các ý kiến đề xuất của Liên hiệp Hội được lãnh đạo tỉnh và các ngành hữu quan đánh giá cao, góp phần hoàn thiện chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước cũng như các dự án kinh tế - xã hội quan trọng của Trung ương. Tuy nhiên, các ý kiến tại hội thảo này cho thấy, nhiều khó khăn khi thực hiện nhiệm vụ này tại các địa phương. Cụ thể, kinh phí dành cho TV, PB&GĐXH rất thấp; thời gian để TVPB đối với nhiều đề án quá ngắn; thiếu thông tin khi tham gia thực hiện TVPB.   

Trách nhiệm của các tổ chức, đơn vị chủ trì đề án: chưa có sự phối hợp giữa các ngành, hiệu quả thấp, chưa tương xứng với tiềm năng đội ngũ trí thức tỉnh nhà… Để hoạt động TV, PB&GĐXH của Liên hiệp Hội đạt hiệu quả, Hội thảo cũng đã đưa ra nhiều giải pháp như: cần có quy định pháp luật cụ thể, bắt buộc việc phải lấy ý kiến phản biện của các tổ chức có liên quan đối với những văn bản quy phạm pháp luật, các dự án tác động đến cộng đồng trước khi thẩm định và trình cơ quan có thẩm quyền ra quyết định. Các cấp, các ngành cần làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến các văn bản quy định hiện hành của Nhà nước về hoạt động TV, PB&GĐXH; thực hiện tốt các công tác đoàn kết, tập hợp đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ có trình độ; phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành liên quan rà soát, tổng hợp kế hoạch nhiệm vụ và dự toán kinh phí dành cho hoạt động này. Hội thảo là dịp để các nhà khoa học, lãnh đạo, quản lý và các ban ngành, địa phương cùng nhau trao đổi thông tin, kinh nghiệm, đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác TV, PB&GĐXH, góp phần đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xã hội đối với lực lượng trí thức trong thời kỳ đổi mới hội nhập và phát triển.

Với phương châm vừa làm vừa rút kinh nghiệm, học hỏi kinh nghiệm ở một số tỉnh bạn (Lâm Đồng, Bình Thuận), Hội đồng phản biện các dự án đã tập trung phân tích, chỉ ra những vấn đề thiếu cơ sở pháp lý, cơ sở khoa học và tính khả thi trong các phương án chọn do đơn vị tư vấn đề xuất, cần điều chỉnh, bổ sung vào dự án, từ đó, cung cấp những luận cứ khoa học độc lập, khách quan cho cấp có thẩm quyền xem xét trước khi phê duyệt dự án.

Qua Hội thảo khoa học này, rất mong đại biểu tập trung trao đổi, đóng góp ý kiến nhằm làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản của hoạt động TV, PB&GĐXH như: đối tượng tư vấn; kinh phí, phương thức, cách thức tham mưu TVPB; quy trình tư vấn, phản biện phù hợp với địa phương… Có thể nói các hoạt động TVPB và tham gia góp ý kiến các Đề án, Dự án… của Liên hiệp Hội địa phương luôn được các cơ quan đánh giá cao về tinh thần trách nhiệm và có thời gian nghiên cứu rất sâu, kỹ các nội dung góp ý./.