PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC KHOA HỌC CÔNG NGHỆ TRONG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP, NÔNG DÂN, NÔNG THÔN TẠI ĐỊA PHƯƠNG

PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC KHOA HỌC CÔNG NGHỆ TRONG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP,

NÔNG DÂN, NÔNG THÔN TẠI ĐỊA PHƯƠNG

                                                          Hội Nông dân tỉnh Lâm Đồng

          Trong suốt quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Đảng ta luôn xác định nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược quan trọng, là nhiệm vụ hàng đầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước với mục tiêu nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho dân cư nông thôn, trong đó phát triển sản xuất nông nghiệp là then chốt, xây dựng nông thôn mới là căn bản và người nông dân giữ vai trò chủ thể.

        Qua 35 năm thực hiện đường lối đổi mới, cùng với sự phát triển của đất nước, nông nghiệp, nông dân, nông thôn Lâm Đồng đã đạt được nhiều thành tựu, dần hình thành một mô hình nông nghiệp phát triển hiện đại, có sức cạnh tranh và uy tín trên thị trường, mở ra nhiều tiềm năng trong thu hút các nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước, trở thành động lực to lớn, bền vững để xây dựng nông thôn mới, đẩy mạnh phát triển kinh tế xã hội và giữ vững an ninh chính trị ở địa phương. Đặc biệt, sau hơn 12 năm thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW Hội nghị Trung ương 7 khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn; 10 năm thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về phát triển khoa học công nghệ phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế; Lâm Đồng đã có những đột phá mới trong chủ trương và chính sách, qua đó thúc đẩy kinh tế nông nghiệp tăng trưởng ổn định, công nghiệp và dịch vụ nông thôn phát triển nhanh, trình độ canh tác ngày càng tiên tiến, xuất hiện những vùng sản xuất chuyên canh tập trung, đáp ứng nhu cầu nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ; trở thành địa phương tiên phong trong cả nước về phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp thông minh và nông nghiệp hữu cơ.

        Trong thành công đó, khoa học công nghệ và đội ngũ trí thức khoa học công nghệ đã thực sự trở thành một trong những giải pháp quan trọng, là đầu tàu của nguồn nhân lực, giữ vai trò, vị trí đặc biệt trong mối quan hệ Công - Nông - Trí thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Thông qua đội ngũ trí thức khoa học công nghệ, các kết quả nghiên cứu đã được lan tỏa, nhân rộng, đưa tiến bộ khoa học, kỹ thuật đến với người dân, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; làm thay đổi mọi mặt đời sống, sản xuất và sinh hoạt của nhân dân. Việc khảo nghiệm các giống cây trồng, vật nuôi có năng suất, chất lượng cao, ứng dụng các quy trình, kỹ thuật mới đã góp phần chuyển dịch cơ cấu sản xuất, giúp đa dạng hóa sản phẩm, làm tăng giá trị trên một đơn vị diện tích. Ngoài các công nghệ được áp dụng rộng rãi như nhà kính, nhà lưới, tưới tự động...; các công nghệ mới như canh tác thủy canh, khí canh, nông nghiệp hữu cơ đã từng bước được ứng dụng trong sản xuất; đặc biệt công nghệ IoT giúp giảm 10-20% lượng thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, giảm 30-50% lượng nước tưới và nhân công lao động tại các trang trại... Trong chăn nuôi đã sử dụng máy liên hợp, phối trộn khẩu phần thức ăn hoàn chỉnh; gắn chíp điện tử theo dõi sức khỏe, tình trạng ăn uống, nghỉ ngơi... của vật nuôi để kịp thời điều chỉnh chế độ chăm sóc, nuôi dưỡng và quản lý phù hợp.

         Hoạt động hỗ trợ về bảo hộ nhãn hiệu hàng hóa, xây dựng chỉ dẫn địa lý, xây dựng tiêu chuẩn, đo lường chất lượng… đã tạo đà cho các sản phẩm nông sản đặc thù của tỉnh thâm nhập vào thị trường khắp cả nước, kể cả những phân khúc thị trường khó tính nhất. Nhiều trang trại sản xuất nông nghiệp đã đầu tư trang thiết bị hiện đại, ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật từ khâu sản xuất giống, trồng, chăm sóc, và bảo quản sau thu hoạch. Đến nay, hầu hết nông dân trong tỉnh đều đủ khả năng tiếp nhận, ứng dụng và làm chủ được các công nghệ hiện đại để đưa vào sản xuất; nâng giá trị sản xuất bình quân đạt 185,6 triệu đồng/ha/năm, riêng năm 2021 đạt 201 triệu đồng/ha; trong đó doanh thu bình quân trên đơn vị diện tích sản xuất nông nghiệp công nghệ cao đạt 430 triệu đồng/ha; quy mô GRDP tăng 1,6 lần; năng suất lao động tăng 1,5 lần so với năm 2015. Quan hệ sản xuất trong nông nghiệp thay đổi mạnh mẽ với 196 hợp tác xã nông nghiệp thành lập mới trong 5 năm qua; 165 chuỗi liên kết sản xuất tiêu thụ nông sản với tỷ lệ sản phẩm đạt trên 16% sản lượng nông sản toàn tỉnh, đặc biệt đã xuất hiện nhiều chuỗi sản phẩm mang tầm khu vực và quốc tế.

         Từ những nghiên cứu cơ bản của các nhà khoa học trong và ngoài tỉnh, trong nước và quốc tế, đến các cơ sở chuyên môn đã được gắn kết, chuyển hóa vào sáng tạo của nhà nông, doanh nghiệp; nhiều giải pháp, sáng chế có hữu ích của người nông dân được nghiên cứu, phát minh trở thành các quy trình sản xuất, các công cụ, thiết bị hữu dụng giúp giảm chi phí, sức lao động, tăng giá trị và khả năng cạnh tranh cho hàng hóa nông sản như: “Máy xay chế phẩm hữu cơ nông nghiệp” giúp cho nông dân sử dụng tối đa phế thải nông nghiệp sau thu hoạch để chế biến thành chế phẩm phân hữu cơ phục vụ sản xuất đem lại hiệu kinh tế cao; “Giá đỡ đẻ chăm sóc heo con” giúp cho các trang trại chăn nuôi heo dễ dàng thực hiện các thao tác chăm sóc hàng trăm heo con trong một thời gian ngắn, sản phẩm đã trở thành hàng hóa thương mại được bán rộng rãi ra các tỉnh thành khác với số lượng lớn; “Máy chà dập cà phê quả tươi” giúp bà con nông dân tại các vùng chuyên canh cà phê rút ngắn thời gian phơi sấy, nhờ vậy chất lượng cà phê được nâng cao; “Máy rửa phân loại củ, quả” giúp giảm thiểu thời gian, công sức và tiền bạc để thuê mướn một lượng lớn nhân công lao động ngồi rửa, phân loại củ, quả trước khi đóng vào thùng giấy xuất bán...

        Với nền tảng kiến thức được trang bị cơ bản, thường xuyên được nâng cao về trình độ chuyên môn nghiệp vụ, đội ngũ trí thức khoa học của tỉnh có nhiều lợi thế trong việc tiếp nhận, truyền tải các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà Nước, đặc biệt là các kiến thức về khoa học công nghệ để ứng dụng vào thực tiễn sản xuất và đời sống; từ đó chuyển giao, nhân rộng các mô hình mới về giống cây trồng, vật nuôi; tăng cường mối quan hệ hợp tác trong nhiều lĩnh vực; tạo điều kiện để kết nối giao thương, mở rộng hợp tác; từng bước khẳng định vai trò của khoa học công nghệ trong phát triển kinh tế xã hội.

        Nhiều trí thức khoa học công nghệ sinh ra và lớn lên từ nông thôn, hiểu rõ sự khó khăn, vất vả của người làm nông nghiệp, với tình cảm và tâm huyết của mình, bằng trí thức và sáng tạo của bản thân đã có nhiều nghiên cứu mang tính tiên phong, góp phần tạo ra quy trình, công nghệ mới để phục vụ sản xuất nông nghiệp của tỉnh, được cộng đồng xã hội cảm phục và trân trọng. Nhiều trí thức khoa học công nghệ khác đã, đang giữ vị trí cao trong các cơ quan quản lý nhà nước và địa phương, có mối liên hệ mật thiết, gần gũi với đời sống của người nông dân; không chỉ dành nhiều sự quan tâm, hỗ trợ, tạo điều kiện để phát triển nông nghiệp và nâng cao đời sống cho dân cư nông thôn; mà còn giúp nông dân kế thừa, phát huy có chọn lọc những tinh hoa của nghề nông để thực hiện xây dựng nông thôn mới mang bản sắc văn hóa địa phương.

        Những kết quả đạt được, đã minh chứng cho những đóng góp to lớn của đội ngũ trí thức khoa học công nghệ tỉnh nhà đối với sự phát triển của nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong những năm qua; ngày càng khẳng định vai trò là lực lượng sản xuất tiên tiến nhất, trực tiếp nhất giúp tạo ra những giá trị mới cho xã hội.

        Hiện nay, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, đã và đang tạo nên những đột phá về năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh cho sản phẩm nông nghiệp của nhiều nước trên thế giới. Cùng với quá trình phát triển kinh tế và đời sống, yêu cầu về sản phẩm nông, lâm, thủy sản có chất lượng cao, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng ngày càng cao ở cả thị trường trong nước và quốc tế. Biến đổi khí hậu gây ra nhiều ảnh hưởng nghiêm trọng khi tăng nguy cơ thiệt hại về sản lượng, chất lượng sản phẩm, xuất hiện nhiều dịch bệnh... làm gia tăng rủi ro trong kinh doanh nông nghiệp, song lại là cơ hội cho các sản phẩm ứng dụng khoa học công nghệ phát triển.

        Với những đặc điểm và xu hướng hoàn toàn mới đối với nền nông nghiệp trên các khía cạnh như: nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ mới; thay đổi hành vi và phương thức sản xuất phù hợp; phát triển chuỗi giá trị...; giúp nông dân tăng năng suất, sản lượng cây trồng, vật nuôi, nâng cao thu nhập, thu hẹp khoảng cách về kinh tế và trình độ công nghệ giữa vùng nông thôn và thành thị, từng bước làm thay đổi quan hệ sản xuất đáp ứng với yêu cầu của lực lượng sản xuất. Đòi hỏi đội ngũ trí thức khoa học công nghệ nước nhà nói chung và của tỉnh nói riêng cần phải tiếp tục miệt mài, sáng tạo hơn nữa để tạo ra nhiều giá trị có ích cho cuộc sống từ những đóng góp của bàn thân.

        Để thực hiện và cụ thể hóa các quan điểm, chủ trương về phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh tại quê hương Lâm Đồng trong thời gian tới. Xin được đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của đội ngũ trí thức khoa học công nghệ trong phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn tại địa phương hiện nay như sau:

        Thứ nhất, toàn tỉnh hiện có 1.482 cán bộ công tác liên quan trong lĩnh vực khoa học công nghệ, riêng lĩnh vực nông nghiệp là 171 người gồm 31 tiến sĩ và 140 thạc sĩ, chủ yếu tập trung tại các đơn vị sự nghiệp, các cơ quan nhà nước. Đây là con số chưa nhiều, chưa tương xứng với tiềm năng và điều kiện phát triển nông nghiệp của địa phương trong tình hình mới. Do đó cần có chính sách thu hút nguồn nhân lực nói chung và nguồn nhân lực khoa học công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp nói riêng, tăng cường xây dựng chương trình liên kết và mở rộng hoạt động đào tạo với các trường, các viện nghiên cứu trong nước và quốc tế để xây dựng, phát triển đội ngũ khoa học công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp tăng về số lượng, đảm bảo chất lượng.

        Thứ hai, cần có sự sắp xếp, điều chỉnh hợp lý nguồn nhân lực có trình độ cao, hiện đang công tác tại các cơ quan, ban, ngành và các địa phương trong tỉnh. Tạo môi trường, điều kiện thuận lợi để đội ngũ trí thức có cơ hội được tiếp cận, tham gia trực tiếp vào các chương trình, dự án phát triển nông nghiệp, nông thôn. Từ đó nâng cao tinh thần trách nhiệm trong công tác phối hợp, hỗ trợ cùng nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao những tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất và đời sống.

        Thứ ba, cần tập hợp, liên kết lực lượng tri thức khoa học công nghệ trong thực hiện hoạt động tư vấn và phản biện xã hội, qua đó phát huy trí tuệ của đội ngũ trí thức khoa học công nghệ trong việc nêu ra những vấn đề còn thiếu, chưa sát, chưa đúng, chưa phù hợp, cần điều chỉnh, bổ sung, thay thế trong thực hiện các chủ trương, chính sách về phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế tại địa phương. 

        Thứ tư, thường xuyên rà soát, đánh giá thực trạng đội ngũ trí thức của địa phương trên cơ sở các ngành nghề trọng tâm để chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng theo năng lực, sở trường. Quan tâm làm tốt công tác công tác thi đua, khen thưởng nhằm tôn vinh những trí thức giỏi, tài năng có nhiều đóng góp cho xã hội và cộng đồng. Tăng cường gặp mặt, tiếp xúc để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và ý kiến đề xuất, tạo điều kiện động viên, khuyến khích đội ngũ trí thức phát huy tài năng, trí tuệ vào sự nghiệp xây dựng và phát triển tỉnh nhà.

        Thứ năm, tạo điều kiện để Hội Nông dân các cấp tích cực phát huy vai trò cầu nối giữa nhà nông và nhà khoa học, góp phần tri thức hóa người nông dân, nhằm chuyển giao có hiệu quả các ứng dụng khoa học kỹ thuật thông qua những nội dung công việc cụ thể như: Tăng cường phối hợp, hỗ trợ trong công tác hướng dẫn, thẩm định và đánh giá các giải pháp tham gia hội thi “Sáng tạo kỹ thuật nhà nông” được Hội Nông dân tỉnh tổ chức định kỳ 2 năm 1 lần; dành nhiều sự quan tâm, giúp đỡ hơn nữa về kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn đối với những sáng kiến, sáng tạo chưa hoàn thiện của người nông dân... qua đó khuyến khích, tạo động lực để người nông dân không ngừng học hỏi, nghiên cứu, đẩy mạnh ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất và đời sống. Người nông dân không chỉ tiếp nhận, sáng tạo một cách thụ động các kiến thức, mà chính bản thân họ có thể tham gia và cung cấp những kinh nghiệm thực tế bằng hoạt động thực tiễn của mình, giúp đội ngũ trí thức khoa học công nghệ có thể nghiên cứu, hình thành nên những quy trình sản xuất phù hợp, tiết kiệm, có khả năng áp dụng và nhân rộng tại địa phương. Thông qua đó, vai trò của đội ngũ trí thức sẽ ngày càng được phát huy, hàm lượng tri thức khoa học công nghệ không chỉ được triển khai sâu rộng, có hiệu quả, mà còn được tiếp nhận phản hồi, điều chỉnh liên tục để không ngừng hoàn thiện và phát triển./.