Thực trạng và giải pháp gắn kết nông nghiệp với công nghiệp chế biến trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP GẮN KẾT NÔNG NGHIỆP VỚI CÔNG NGHIỆP CHẾ BIẾN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÂM ĐỒNG

Hội Nông dân tỉnh Lâm Đồng

Xác định nông nghiệp là ngành kinh tế trọng yếu, có ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, Tỉnh ủy Lâm Đồng đã ban hành Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 11/11/2016 “Về phát triển nông nghiệp toàn diện, bền vững và hiện đại giai đoạn 2016 - 2020 và định hướng đến năm 2025”. Gần nhất, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ XI cũng khẳng định phát triển nông nghiệp toàn diện, bền vững và hiện đại thuộc một trong 4 khâu đột phá của nhiệm kỳ 2020 – 2025.

Gắn với các Nghị quyết của Đảng bộ tỉnh, các cấp ủy, chính quyền tỉnh Lâm Đồng đã triển khai nhiều chương trình, kế hoạch nhằm thúc đẩy sự phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghệ cao, thông minh; đặc biệt nhấn mạnh đến kết nối nông nghiệp với công nghiệp chế biến, coi đây là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị và tạo lợi thế canh tranh cho nông sản Lâm Đồng khi tham gia các thị trường trong nước và xuất khẩu.

Với những nội dung, giải pháp đồng bộ triển khai trong thời gian qua, nông nghiệp Lâm Đồng đã có bước phát triển vượt bậc về quy mô, năng suất, giá trị, thu nhập trên một đơn vị diện tích và cả nguồn nhân lực (hàng năm, toàn tỉnh Lâm Đồng sản xuất khoảng 2,7 triệu tấn rau, hơn 3 tỷ cành hoa, trên 500 nghìn tấn cà phê, 175 nghìn tấn chè búp tươi, hơn 180 nghìn tấn trái cây và nhiều loại nông sản khác). Năm 2020, giá trị sản xuất bình quân đạt 185 triệu đồng/ha, tăng 27,5% so với năm 2016; năng suất lao động trong nông nghiệp bằng 1,26 lần và giá trị sản phẩm trên 1 ha bằng 1,84 lần so với cả nước, chiếm tỷ trọng 40,3% (cao nhất) về cơ cấu kinh tế. Năm 2021, mặc dù bị ảnh hưởng xấu từ đại dịch Covid-19, giá trị sản xuất bình quân vẫn tăng, đạt 195 triệu đồng/ha.

Để đạt được thành tựu vừa nêu, ngành công nghiệp chế biến đã đóng góp tích cực, góp phần nâng cao giá trị cho nông sản cả về chất lượng và hình thức, mẫu mã; tạo tiền đề, lợi thế để nông sản Lâm Đồng được xuất khẩu đi hơn 40 nước trên thế giới với giá trị xuất khẩu nông sản đang chiếm khoảng 53% tổng giá trị xuất khẩu hàng hóa tỉnh Lâm Đồng, có tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2016 - 2020 đạt 13%/năm.

Cụ thể, trong giai đoạn 2016 - 2019, nhiều dự án chế biến nông sản, thực phẩm đi vào hoạt động như: Nhà máy chế biến cà phê, ca cao xuất khẩu của Công ty TNHH Thương phẩm Atlantic Việt Nam tại Khu công nghiệp (KCN) Lộc Sơn, thành phố Bảo Lộc, công suất 50.000 tấn cà phê/năm; tại KCN Phú Hội, huyện Đức Trọng công suất 3.000 tấn cà phê/năm; Nhà máy chế biến Artichaut của Công ty cổ phần Dược Lâm Đồng, công suất 300 tấn trà dược thảo/năm; Nhà máy chế biến củ quả xuất khẩu của Công ty cổ phần Viên Sơn tại huyện Đức Trọng, công suất chế biến rau, khoai lang 6.500 tấn/năm; Nhà máy chế biến nông sản của Công ty Cổ phần đầu tư và sản xuất nông sản Trình Nhi, KCN Phú Hội, công suất 8.100 tấn rau sơ chế/năm, 750 tấn rau cấp đông/năm, 200 tấn rau sấy khô/năm; Nhà máy sản xuất tơ và dệt lụa Công ty TNHH SunFeel Việt Nam, KCN Phú Hội, công suất dệt lụa xa tanh 2,2 triệu mét/năm, tơ 300 tấn sản phẩm/năm; Nhà máy bia Sài Gòn - Lâm Đồng, KCN Lộc Sơn, công suất 100 triệu lít/năm; Nhà máy sợi len lông cừu Đà Lạt, cụm công nghiệp Phát Chi, công suất 2.000 tấn/năm. Năm 2020, dự án sản xuất dược phẩm Nanogen, KCN Phú Hội, công suất 332 triệu đơn vị sản phẩm/năm; các dự án mở rộng của Công ty cổ phần thực phẩm Lâm Đồng; Công ty cổ phần Viên Sơn đi vào hoạt động; Nhà máy bia Sài Gòn - Lâm Đồng; Nhà máy sợi len lông cừu Đà Lạt hoạt động hết công suất.

Đến năm 2021 vừa qua, tỷ lệ nông sản qua sơ chế, chế biến đến nay đạt 65% trên tổng sản lượng. Tương ứng tỷ lệ khoảng 47% giá trị sản xuất ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và chiếm 35% giá trị sản xuất toàn ngành công nghiệp. Cụ thể, toàn tỉnh Lâm Đồng mỗi năm có 118 doanh nghiệp chế biến khoảng 44.212 tấn thành phẩm rau, củ, quả. Với cây chè và cây cà phê, có khoảng 192 doanh nghiệp với quy mô chế biến mỗi năm lần lượt 38.563 tấn thành phẩm và 190.059 tấn. Chưa kể trên 250 cơ sở sơ chế nhỏ lẻ, quy mô hộ cá thể với công suất mỗi năm khoảng 109.941 tấn cà phê nhân. Ngoài ra, toàn tỉnh Lâm Đồng còn có 88 cơ sở chế biến trái cây các loại với sản lượng hơn 11.133 tấn thành phẩm/năm; 02 công ty chế biến điều với quy mô 3.100 tấn thành phẩm/năm; 31 cơ sở, doanh nghiệp thu mua, sơ chế, chế biến 883 tấn mắc ca thành phẩm… Ghi nhận chung ở các doanh nghiệp trong nước đang chiếm ưu thế trụ cột trong hoạt động sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản, đóng góp bình quân khoảng 60% vào tổng giá trị xuất khẩu nông sản trực tiếp toàn tỉnh Lâm Đồng…

Tuy nhiên, phải khẳng định công nghiệp chế biến của Lâm Đồng có phát triển nhưng chưa tương xứng với tiềm năng, chưa giúp phát huy hết lợi thế của ngành nông nghiệp. Hầu hết cơ sở chế biến là doanh nghiệp nhỏ, thậm chí siêu nhỏ, có tiềm lực kinh tế hạn chế, công nghệ lạc hậu, trình độ quản lý thấp và tính liên kết giữa các doanh nghiệp cùng ngành hàng chưa cao. Trong khi đó, Lâm Đồng xa cảng biển và các thị trường tiêu thụ nên chi phí vận chuyển tăng cao, cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển công nghiệp chế biến tại chỗ cũng còn nhiều khó khăn. Các mặt hàng rau, hoa, củ, quả đưa vào chế biến, bảo quản còn thấp so với sản lượng hàng năm. Cùng với đó, tình hình tiêu thụ các mặt hàng chủ lực khác như cà phê, chè gặp khó khăn; các sản phẩm hoa xuất khẩu chiếm tỷ lệ thấp (khoảng 10% sản lượng) do chưa đáp ứng được các thông lệ quốc tế về chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó (ngoài sản phẩm chuối Laba với sự tiên phong của Hợp tác xã Labana Đạ K’nàng), hầu hết các sản phẩm cây ăn quả trong tỉnh Lâm Đồng chưa được xuất khẩu chính ngạch đi các nước. Sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao chỉ chiếm khoảng 15-30%. Phần lớn các doanh nghiệp chưa chủ động được nguồn cung nguyên liệu đảm bảo về số lượng, chất lượng. Tổn thất sau thu hoạch còn lớn (15-20%) do thiếu cơ sở vật chất bảo quản đáp ứng yêu cầu… Hơn nữa, mô hình liên kết giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản hướng đến mở rộng thị trường xuất khẩu, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu đã được thực hiện trong thời gian qua, nhưng chưa thực sự trở thành một hệ thống chặt chẽ nên tình trạng được mùa mất giá, được giá mất mùa, sản phẩm không tiêu thụ hết tại một số thời điểm vẫn còn xảy ra đối với một số mặt hàng dẫn đến sản xuất chưa thật sự bền vững, nguy cơ không cạnh tranh được với sản phẩm do địa phương khác sản xuất hoặc sản phẩm nhập khẩu cùng loại là rất lớn. Vấn đề tiêu thụ sản phẩm, đặc biệt là xuất khẩu nông sản còn hạn chế vẫn là điểm nghẽn lớn nhất đối sản xuất nông nghiệp của tỉnh Lâm Đồng hiện nay cần tập trung tháo gỡ. 

Từ những thành tựu và những khó khăn, vướng mắc trong mối quan hệ giữa công nghiệp chế biến với nông sản Lâm Đồng trong thời gian qua, Tỉnh ủy, UBND tỉnh và các sở, ngành liên quan cùng các địa phương trong tỉnh đã tập trung chỉ đạo, đề ra những nội dung, giải pháp khắc phục, hướng tới phát triển, về cơ bản đã tạo sự đồng thuận lớn trong công tác quản lý với các hoạt động sản xuất – kinh doanh. Bên cạnh đó, Lâm Đồng cũng cần tập trung giải quyết nhanh một số vấn đề như sau:

Trước hết, ngành nông nghiệp phải thường xuyên, kịp thời đánh giá, xác định thị trường (vốn thường xuyên biến động) để có kế hoạch, lộ trình đầu tư phát triển hoặc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với lợi thế của địa phương, nhưng cũng đồng thời đáp ứng đúng nhu cầu của thị trường. Từ đó phối hợp với ngành Công thương thu hút sự đầu tư vào công nghiệp chế biến gắn với nông sản.

Thứ hai, tiếp tục đẩy mạnh phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp thông minh gắn với nông sản bảo đảm chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm; sản xuất theo các tiêu chuẩn, quy chuẩn của Việt Nam và theo yêu cầu, tiêu chuẩn của các nước nhập khẩu nông sản; đẩy mạnh việc xây dựng chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu và mã số vùng trồng; đồng thời đẩy mạnh việc chọn lọc sản phẩm nông nghiệp thế mạnh để quy hoạch phát triển, hình thành những vùng chuyên canh, sản xuất theo quy mô lớn, có tính chất công nghiệp… nhằm cung cấp đủ nguồn nguyên liệu, nhất là nguyên liệu có chất lượng cao cho công nghiệp chế biến.

Thứ ba, tiếp tục thực hiện và bổ sung chính sách thu hút doanh nghiệp đến với Lâm Đồng để đầu tư vào công nghiệp chế biến theo hướng tổ chức sản xuất, thiết kế và phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu tiêu dùng trong nước và thế giới. Tăng nhanh tỷ trọng nông sản được chế biến sâu và đa dạng để gia tăng giá trị, giảm chi phí vận chuyển, tăng thời gian bảo quản gắn với nâng cao chất lượng, đáp ứng tốt yêu cầu của những thị trường lớn và cao cấp.

Thứ tư, nhanh chóng thu hút đầu tư các cơ sở chế biến về một số mặt hàng nông sản trọng điểm nhưng chủ yếu sản phẩm còn xuất thô như mủ cao su, sầu riêng, bơ, tơ tằm, thủy sản…

Thứ năm, ngành Nông nghiệp, ngành Công thương và các ngành chức năng khác của tỉnh phối hợp đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá và phát triển thương hiệu gắn với phát triển nhãn hiệu Đà Lạt – Kết tinh kỳ diệu từ đất lành; gắn kết nông nghiệp, công nghiệp chế biến với xuất khẩu và chuỗi giá trị toàn cầu.

Thứ sáu, thúc đẩy các doanh nghiệp hiện đại hóa công nghệ, áp dụng tiến bộ kỹ thuật, hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến trong chế biến và bảo quản nông sản để đảm bảo chất lượng, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường đối với từng ngành hàng nông sản chủ lực của tỉnh. Đẩy nhanh tiến độ xây dựng trung tâm giao dịch hoa tại thành phố Đà Lạt và chợ đầu mối nông sản chất lượng cao huyện Đức Trọng. Nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế cho doanh nghiệp chế biến nông sản, giúp doanh nghiệp tham gia chuỗi nông sản toàn cầu, đặc biệt là thông qua xuất khẩu chính ngạch, giao dịch qua các trung tâm, các sàn thương mại điện tử… hướng tới củng cố thị trường truyền thống và khai thác thị trường mới, tiềm năng.

Thứ bảy, phát huy vai trò của Hội Nông dân trong công tác tuyên tuyền, vận động, triển khai các dịch vụ, tư vấn, hỗ trợ nông dân phát triển sản xuất – kinh doanh gắn với định hướng chung của tỉnh nhằm tạo nguồn nông sản có chất lượng cao, dồi dào để cung ứng cho ngành công nghiệp chế biến. Trong quá trình đó, phải coi trọng hơn nữa lợi ích của nông dân, xác định giá trị thụ hưởng của nông dân là then chốt để mở rộng cánh cửa phát triển cho nông nghiệp và công nghiệp chế biến của tỉnh nhà./.

Tài liệu tham khảo:

1. Tham luận của Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng về “Tổ chức kết nối nông nghiệp với công nghiệp chế biến, thị trường xuất khẩu và chuỗi giá trị toàn cầu của tỉnh Lâm Đồng” do đồng chí Trần Đức Quận – Bí thư Tỉnh ủy, trình bày tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng;

2. Báo cáo chính trị Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng lần thứ XI:

- Nghị quyết số 05-NQ/TU, ngày 11/11/2016 của Tỉnh ủy Lâm Đồng “Về phát triển nông nghiệp toàn diện, bền vững và hiện đại giai đoạn 2016 - 2020 và định hướng đến năm 2025”;

- Các báo cáo kinh tế - xã hội của UBND tỉnh Lâm Đồng;

- Các báo cáo chuyên ngành của Sở Công thương, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lâm Đồng;

- Các báo cáo công tác Hội và phong trào nông dân của Hội Nông dân tỉnh Lâm Đồng.