LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT
TỈNH LÂM ĐỒNG
Số 2A Trần Hưng Đạo - Phường 3 - Thành phố Đà Lạt - Điện thoai: 0263.3533247 - Email: lienhiephoilamdong@gmail.com

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TẬP HỢP, PHÁT HUY SỨC MẠNH ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH LÂM ĐỒNG

Danh mục: Tư vấn phản biện Ngày đăng: 15 tháng 7 năm 2022

ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP TẬP HỢP, PHÁT HUY SỨC MẠNH ĐỘI NGŨ TRÍ THỨC KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH LÂM ĐỒNG

 

                                   TSKH. Trần Hà Anh (*)

Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt

 

Từ là một kiều bào sống, công tác và hoạt động ở Pháp, tôi được Nhà nước điều động trở về làm việc trong ngành chuyên môn của mình tại Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt trong 20 năm; tiếp đó làm Đại biểu Quốc hội  Khoá IX và Khóa X; sau cùng, trong giai đoạn nghỉ hưu, năm 2005 tôi được Uỷ ban Nhân dân Tp.Hồ Chí Minh mời về làm Trưởng ban Điều hành Câu lạc bộ Khoa học và Kỹ thuật Người Việt Nam ở Nước ngoài Tp. Hồ Chí Minh trong thời gian 5 năm. Các công việc nói trên dẫn tôi đến việc suy nghĩ về vấn đề tập hợp và phát huy sức mạnh của đội ngũ cán bộ chuyên môn để góp phần thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Lâm Đồng nói riêng và của đất nước nói chung. Xin được phép trình bày một số ý kiến về các vấn đề được đặt ra trong Hội thảo liên quan đến việc “đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp tập hợp, phát huy sức mạnh đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ góp phần phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Lâm Đồng”

Về đánh giá thực trạng

Tôi nghĩ chúng ta không chỉ đơn giản nêu thực trạng, mà cần phải đánh giá thực trạng ấy, căn cứ vào những yêu cầu trước mắt và cả cho một tầm nhìn lâu dài đối với đội ngũ khoa học và công nghệ. Về thực trạng hiện tại và trước mắt:

  • Những cán bộ khoa học và công nghệ, sau khi được đào tạo chuyên môn hoặc đã kinh qua một thời gian công tác ở các nơi khác, đã được tuyển dụng hoặc thuyên chuyển về các cơ quan ban ngành, các cơ sở sản xuất, kinh doanh ở tỉnh Lâm Đồng, để đáp ứng nhu cầu trước mắt về số lượng và cả về chất lượng, thì hiện nay đã đủ chưa?
  • Việc khai thác sức mạnh của đội ngũ đó trong từng cơ quan, từng ngành; việc kết hợp sức mạnh đó giữa các ngành, hiện nay đã hợp lý chưa?
  • Về tinh thần làm việc, mọi người đã đạt được sự tập trung cần thiết cho công việc hay còn bị ảnh hưởng bởi những vấn đề xã hội và bởi những mối lo toan cho cuộc sống cá nhân và gia đình?
  • Sự đoàn kết giữa cán bộ trong cơ quan và ở các cơ sở sản xuất, kinh doanh có đạt được yêu cầu không, nếu có vấn đề mất đoàn kết thì có để tình trạng này kéo dài mà không có biện pháp giải quyết, ảnh hưởng đến hiệu suất công việc không? Có tình trạng “Bằng mặt nhưng không bằng lòng” không?

Cứ như thế mà xem xét, chúng ta có thể thấy ở nơi này, nơi khác còn những vấn đề tồn tại mà lãnh đạo của cơ quan, cơ sở sản xuất kinh doanh có nhiệm vụ phải ra sức giải quyết, nếu không được thì cấp trên cần can thiệp sớm để giải quyết. Nói như thế không phải là không thấy là hiện nay đã có rất nhiều ưu điểm, nhưng nếu giải quyết được các vấn đề tồn tại, thì chúng ta sẽ đạt được kết quả còn tốt đẹp hơn!

Về tầm nhìn lâu dài, Đảng và Nhà nước trong nhiều Nghị quyết đã nêu lên mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội cho những tầm nhìn nhất định: 5 năm, 10 năm hoặc xa hơn nữa. Tỉnh ta căn cứ vào các mục tiêu chung, cũng đã vạch ra những mục tiêu của tỉnh cho từng tầm nhìn. Và căn cứ vào đó, chúng ta có thể suy nghĩ về việc tập hợp cán bộ khoa học và công nghệ, phát huy năng lực của đội ngũ không ngừng được tăng cường để đáp ứng các nhiệm vụ mà tỉnh đã đề ra.

Và không nói thì chúng ta cũng hình dung được, nhiệm vụ phát triển ngày sẽ càng nặng nề hơn, không phải phát triển chung chung, mà phát triển theo hướng phát huy thế mạnh về tài nguyên và môi trường, về con người và tiềm năng giáo dục và đào tạo, thế mạnh về du lịch của tỉnh; và cũng phát triển theo hướng khắc phục những mặt khó khăn, yếu kém hiện nay, chẳng hạn như hệ thống giao thông còn nhiều bất lợi mà chúng ta đang phấn đấu để cải thiện.

Căn cứ vào tầm nhìn và định hướng phát triển, các cơ quan, các cơ sở sản xuất và kinh doanh, và mọi người dân có thể hình dung được con đường phát triển của mình. Tổng hợp lại, và dựa thêm kết quả của những công trình nghiên cứu chuyên đề, tỉnh có thể thấy được cần phát triển đội ngũ khoa học và công nghệ như thế nào, bao nhiêu người trong mỗi ngành chuyên môn, phân phối như thế nào theo từng trình độ; và đưa vào kế hoạch thực hiện, bao gồm kế hoạch đào tạo và đào tạo bổ sung, kế hoạch thu hút cán bộ chuyên môn được đào tạo nơi khác và những chuyên gia đã kinh qua công tác thực tiễn và có nhiều kinh nghiệm, trong đó có những chuyên gia là kiều bào.

Đội ngũ ấy sẽ được phân bổ như thế nào giữa các ngành, được tổ chức như thế nào để hoạt động có hiệu quả và phát huy một cách tốt nhất năng lực của từng người. Thông thường, các ngành được tổ chức dựa theo chuyên môn, nhưng nhiệm vụ lại thường yêu cầu có sự phối hợp và liên thông giữa các ngành với nhau, từ đó cũng đặt ra sự phối hợp liên thông trong việc sử dụng tiềm năng cán bộ. Điều này không những đúng trong phạm vi một tỉnh, mà vẫn còn đúng trong phạm vi nhiều tỉnh với nhau, nhất là giữa các tỉnh lân cận, mà đôi khi ranh giới chỉ tồn tại vì những lý do hành chính hơn là vì có sự khác biệt cơ bản về điều kiện thiên nhiên và xã hội.

Trong thời gian tôi làm việc ở Quốc hội, nhất là thời gian làm Đại biểu chuyên trách, một trong những vấn đề tôi rất quan tâm là các đề tài nghiên cứu giữa các tỉnh lân cận thường rất giống nhau, được thực hiện bởi những nhóm cán bộ khoa học và công nghệ thường còn thiếu về số lượng và yếu về chất lượng, và được cung cấp những nguồn kinh phí thường là ít ỏi để thực hiện các đề tài. Nếu các địa phương phối hợp với nhau để cùng nhau giải quyết một vấn đề nghiên cứu mà các bên đã đặt ra, thì kinh phí đương nhiên theo phép cộng sẽ được nhiều hơn, nhóm cán bộ khoa học công nghệ cũng sẽ mạnh hơn, và thậm chí còn thêm khả năng phối hợp với các Viện Nghiên cứu của Trung ương nữa. Nhưng trong thời gian ấy, cách nay trên 20 năm, các địa phương chưa xúc tiến được sự phối hợp và tôi thường được giải thích là “chưa có cơ chế” để làm việc ấy. Tôi kể lại để nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tập hợp và sử dụng cán bộ khoa học và công nghệ, phát huy sức mạnh của đội ngũ cán bộ để phát triển kinh tế xã hội, và sự cần thiết phải có giải pháp hữu hiệu để thực hiện công việc ấy.

Một số biện pháp đào tạo và đào tạo thêm cán bộ khoa học và công nghệ

Một khi đã có kế hoạch xây dựng đội ngũ cán bộ cho từng tầm nhìn, thì trước hết các cơ sở đào tạo của chúng ta phải nhanh chóng tự chuyển đổi, sẵn sàng đào tạo cán bộ, kỹ thuật viên để đáp ứng nhu cầu của kế hoạch. Trên thực tế, trong chương trình đào tạo bao giờ cũng cần có phần đào tạo cơ bản và phần đào tạo chuyên ngành. Phần đào tạo cơ bản phải được cải tiến để trang bị các kiến thức cần thiết làm nền tảng cho phần đào tạo chuyên ngành. Và chính phần đào tạo chuyên ngành phải được chuyển đổi để đáp ứng nhu cầu mà kế hoạch xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ đang đặt ra.

Đội ngũ cán bộ giảng dạy, trang thiết bị đào tạo là những điều kiện thiết yếu để bảo đảm mục tiêu đào tạo. Đội ngũ cán bộ giảng dạy phải được cập nhật kiến thức, kể cả được huấn luyện về nội dung và phương pháp giảng dạy ở nước ngoài để phù hợp với kế hoạch xây dựng đội ngũ cán bộ. Trang thiết bị đào tạo tại các trường phải được trang bị ít nhất là ở mức cơ bản, và phải tranh thủ khả năng được bổ sung bằng biện pháp kết hợp các cơ sở đào tạo với các cơ sở sản xuất – kinh doanh để tổ chức những đợt thực tập cho sinh viên.

Chúng ta cần nhận thức, và trong kế hoạch đào tạo cũng cần phải nêu rõ, là không đòi hỏi tất cả cán bộ, kỹ thuật viên phải có trình độ cao, nhưng trình độ phải nhất thiết phù hợp với tính chất và nội dung công việc sau này. Nội dung các kiến thức phải được quán triệt và khả năng áp dụng vào công việc phải ở mức thuần thục. Kế hoạch cũng không được quên vấn đề đào tạo thành phần công nhân, vì về nguyên tắc mọi ngành nghề đều phải được đào tạo trước khi làm việc. Ở các nước phát triển hiện nay, nguyên tắc ấy được áp dụng triệt để, đến mức ngay cả những người làm dịch vụ vệ sinh nhà ở cũng phải được đào tạo. Thời gian đào tạo có thể ngắn, dài tùy theo công việc, nhưng mọi người phải có chứng chỉ là đã được đào tạo trước khi bắt đầu làm việc.

Chúng ta cũng cần chú ý đến hình thức đào tạo bổ sung, như tuyển chọn một người kỹ sư với chuyên môn chưa thực sự phù hợp, nhưng đã có kinh nghiệm công tác qua công việc thực tiễn. Người kỹ sư ấy có thể được đào tạo lại trên những phần chuyên môn khác biệt so với chuyên môn đã được đào tạo trước kia. Cách làm này sẽ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí so với đào tạo mới, mà lại có thể tuyển chọn những người đã có kinh nghiệm làm việc trên thực tế.

Chính sách thu hút nhân tài và những người rất cần thiết cho sự phát triển

Đây cũng là một vấn đề quan trọng cần giải quyết. Trên thực tế, không mấy ai thực sự là nhân tài đúng nghĩa, là người xuất chúng toàn diện trong mọi lĩnh vực, nhưng nhân tài mà chúng ta thường nói đến là người có kiến thức và khả năng hành động nổi trội trong một số lĩnh vực nhất định. Nhân tài trong một lĩnh vực là người có năng lực đem lại khả năng biến đổi trông thấy được trong sự phát triển của lĩnh vực đó, và trên ý nghĩa này, là người rất cần thiết cho sự phát triển của đất nước và của địa phương.

Đảng và Nhà nước ta, Đảng bộ và Chính quyền địa phương cần có những chính sách để thu hút nhân tài, giao cho họ những quyền lực cần thiết để phát huy năng lực của họ, để họ có thể giúp làm biến đổi một cách có ý nghĩa sự phát triển lĩnh vực chuyên môn mà chúng ta đang có nhu cầu, góp phần bảo đảm sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương và của đất nước.

Chính sách đối với nhân tài trước hết là sự trân trọng đối với tài năng của họ. Người tài thường không phải là người dễ tính, cũng không phải là người dễ dàng chấp nhận ai bảo gì cũng gật. Người tài thường không phải là người ngoan ngoãn, biết vâng lời trong mọi điều kiện. Trái lại, họ là người biết rất rõ những việc cần làm, và thúc đẩy để làm bằng được. Có lẽ ta phải chấp nhận nghe những gì họ nói, và trước mắt tiếp thu những gì có thể được. Trong những lần tiếp xúc ban đầu, họ có thể chưa có hiểu biết đầy đủ về thực tế của đất nước ta, nhưng khi lắng nghe ý kiến của chúng ta và đã hiểu được, họ có thể xem lại ý kiến mà họ đã phát biểu, và không ngần ngại điều chỉnh lại các ý kiến đó. Đây là tính cách của những nhà khoa học và công nghệ chân chính.

Chính sách đối với nhân tài cũng phải bảo đảm cho họ một cuộc sống thuận lợi trên đất nước ta. Lương và thu nhập của người tài phải không làm cho họ thiệt thòi so với khi họ làm việc trước đó, và phải phù hợp với những lợi ích mà họ mang lại cho chúng ta. Nếu họ là người Việt Nam đang định cư ở nước ngoài, thì chính sách thu hút để họ trở về cống hiến cho đất nước cũng không nên dựa vào yếu tố nguồn gốc đó, để hạn chế mức lương và thu nhập của họ. Chúng ta trước mắt cứ hẵng xem họ như những chuyên gia người nước ngoài, cho họ có điều kiện tốt để làm việc và phát huy tài năng của họ, và đến khi nào có thể đánh giá được hiệu quả công tác của họ, thì lúc đó có thể xem lại mức lương và thu nhập đã chi cho họ có hợp lý hay không. Lúc đó, quyết định tăng hay giảm lương sẽ là kết quả của sự thương lượng, căn cứ trên kết quả công việc trong thời gian trước.

Các chuyên gia từ nước ngoài thường mong được sống trong điều kiện có nhà ở, có phương tiện đi lại, có giao thông chất lượng, có phương tiện y tế, có chất lượng dinh dưỡng, có vệ sinh môi trường, có bảo biểm xã hội thuận lợi như ở nước ngoài mà họ được thụ hưởng. Ở Việt Nam hiện nay, với lương và thu nhập thuận lợi, họ có thể có được một số trong những điều kiện đó, còn những điều kiện khác chưa có thì cần thời gian chúng ta mới đạt được. Nhưng chúng ta phải tích cực giải quyết những vấn đề đang tồn tại này, vì đó cũng là chính là những vấn đề mà người dân ta đang phải chịu đựng.

Trong một thời gian hạn chế, tôi chỉ có thể nêu một vài ý kiến để góp vào Hội thảo khoa học hôm nay. Đó là những ý kiến định tính căn cứ vào kinh nghiệm thực tế trong 25 năm làm việc, quãng thời gian mà đất nước ta đã có nhiều bước tiến rất có ý nghĩa trong quá trình phát triển của dân tộc. Nhưng nếu muốn có những kết luận mang tính cách khoa học, cần phải tiến hành những đề tài nghiên cứu để định lượng các giải pháp. Tôi mong rằng các vị lãnh đạo, cùng với các cơ quan ban ngành và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Lâm Đồng sẽ đề ra và thực hiện những đề tài nghiên cứu cần thiết để khẳng định các giải pháp cho việc xây dựng đội ngũ cán bộ khoa học và công nghệ phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của Tỉnh nhà./.

__________________

(*) Nguyên Viện trường Viện Nghiên cứu Hạt nhân Đà Lạt, Đại biểu Quốc hội Khoá IX và Khoá X, Nguyên Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Quốc hội Khoá X, đã nghỉ hưu từ năm 2003.

Tin liên quan